Rạn da là một dạng sẹo xuất hiện sau khi da bị kéo căng hoặc co lại nhanh chóng. Thường xuất hiện do mang thai, tăng cân, giảm cân và tập thể hình… Dưới đây là tư vấn của bác sĩ da liễu về phòng ngừa và điều trị căn bệnh này.
Vết rạn da chính xác là gì?
Rạn da là loại sẹo hình thành khi da của giãn ra hoặc co lại nhanh chóng. Sự thay đổi đột ngột này khiến collagen và elastin, những chất nâng đỡ da, bị đứt và khi da lành lại, vết rạn xuất hiện.
Không phải ai cũng xuất hiện những dải hẹp này trên da. Bạn cũng có thể có nguy cơ cao bị rạn da nếu trong gia đình bạn có người bị rạn da.
Vết rạn da thường xuất hiện ở giai đoạn tăng trưởng nhanh ở tuổi dậy thì, khi mang thai, giảm hoặc tăng cân nhanh chóng, tập tạ khi cơ bắp phát triển nhanh. Ngoài ra còn mắc bệnh Cushing hoặc hội chứng Marfan, do sử dụng corticosteroid trên da trong thời gian dài.
Khi vết rạn da mới xuất hiện, chúng thường có màu đỏ, tím, hồng, nâu đỏ hoặc nâu sẫm, tùy thuộc vào màu da của bạn. Vết rạn da giai đoạn đầu có thể hơi nổi lên và gây ngứa. Theo thời gian, màu sắc sẽ mờ dần và các dải nhỏ sẽ chìm xuống dưới da. Nếu bạn vuốt ngón tay lên một vết rạn da đã hình thành, bạn thường cảm thấy một vết lõm nhẹ.
Rạn da ở nam giới
Không chỉ ở nữ giới mà rạn da còn xuất hiện ở cả đàn ông. Rạn da ở nam giới thường xuất hiện ở những thời điểm tuổi dậy thì, do béo phì, do sử dụng thuốc tiêm hormon và do di truyền. Khác với phụ nữ, vị trí của rạn da của nam giới khác biệt hơn. Vết rạn da nam giới rất đa dạng và có thể ở bất kì vị trí nào trên cơ thể. Hai vị trí thường bị rạn da nhất là ở bụng và ở đùi. Các vị trí khác có thể xuất hiện ở mông, lưng, cổ và thậm chí ở cánh tay trên.
Nguyên nhân gây rạn da ở nam giới là do sự thay đổi đột ngột mô da (da quá căng hoặc co lại nhanh chóng) khiến hai thành phần chính hỗ trợ cho làn da là collagen và elastin bị phá vỡ. Khi da lành lại, vết rạn da có thể xuất hiện. Vết rạn da thực chất là một dạng sẹo và có thể ở bất kì vị trí nào trên cơ thể (thường vùng bụng và đùi là hai vị trí dễ bị rạn nhất). Tùy theo màu da, lượng mô mỡ đệm bên dưới da mà khi vết rạn nứt trên da xuất hiện lần đầu tiên sẽ có các màu sắc khác nhau, có thể màu đỏ, tím, hồng, nâu đỏ hoặc nâu sẫm.
Nguyên nhân gây rạn da ở nam giới cho đến nay vẫn chưa xác định được nguyên nhân nhưng một số yếu tố sau đây được xem là tác nhân:
Tăng cân đột ngột
Tăng cân là vấn đề không ít người gặp phải nhưng nếu cân nặng bất ngờ thay đổi với số lượng cân nặng tăng từ 5 – 10kg thì nguy cơ bị rạn da là rất cao. Đây là hệ quả của việc bề mặt da phải đàn hồi, kéo giãn để thích ứng với sự thay đổi mới của cơ thể.
Do di truyền
Yếu tố di truyền là điều ta không thể chối bỏ. Một số người có vấn đề trong sự tạo và hình thành collagen cũng như độ bền chắc của lớp da. Yếu tố di truyền thường gây rạn da ở nam giới thường gặp ở những người có ba mẹ là người dễ bị rạn da, rách da. Yếu tố này sẽ di truyền cho con cái mình. Yếu tố di truyền thường gây rạn da ở nam giới thường gặp ở những người có ba mẹ là người dễ bị rạn da, rách da. Yếu tố này sẽ di truyền cho con cái mình.
Thể dục thể thao quá mức
Thể dục thể thao rèn luyện sức khỏe là điều rất quan trọng và cần thiết nhưng phải khoa học, cân đối, đều độ. Nếu lạm dụng việc tập luyện một môn thể thao nào đó sẽ khiến cho cơ thể không thể kiểm soát được sự gia tăng khối lượng cơ bắp, điều này nhanh chóng gây rạn da. Rất nhiều nam giới đã bị rạn da khi tập môn thể hình.
Nguyên nhân khác
Rạn da ở nam giới còn xảy ra do lạm dụng các loại thuốc tăng cân, mắc bệnh tiểu đường, hoặc do rối loạn tuyến tụy, tuyến giáp.
Lượng hormone testosterone tăng và khi cơ thể mất nước và độ bền của da cũng sẽ giảm đàn hồi và dễ rạn da.
Cách khắc phục rạn da ở nam giới:
Bác sĩ sẽ khám, hỏi một số vấn đề và có thể đề nghị các xét nghiệm cần thiết. Đối với các vết rạn không do bệnh lý đặc biệt nào khác gây ra thì việc điều trị chỉ tập trung vào làm mờ hay biến mất những vết này. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa một phương pháp tối ưu nào có thể điều trị dứt điểm rạn da mà cần phối hợp nhiều phương pháp với nhau.
- Sử dụng thuốc thoa: Tretinoin 0,1 % (vitamin A) được sử dụng trong 4 – 6 tháng có thể giúp làm mờ vết rạn.
- Thuốc bôi acid hyaluronic cho các vết rạn da sớm làm cho các vết rạn da nhạt màu hơn.
- Các chế phẩm sinh học, các vitamin E, D cũng góp phần làm tăng tính đàn hồi của da. Đặc biệt vitamin C giúp tăng độ đàn hồi của thành mạch và tăng sức căng bền của da.
- Thay da sinh học: Cách chữa rạn nứt da ở nam giới này sử dụng các loại acid có nồng độ khác nhau giúp làm mờ vết rạn da ở nam giới nhờ vào tác động kích thích tăng sinh collagen.
- Liệu pháp Laser: Cũng có hiệu quả trong việc làm mờ các vết rạn thông qua kích thích tổng hợp collagen. Phương pháp này cũng kích thích các tế bào da tổng hợp các melanin, giúp phần da rạn có màu sắc hài hòa như vùng da xung quanh.
- Lăn kim: Phương pháp này còn trong quá trình nghiên cứu thử nghiệm hiệu quả. Nó có tác dụng làm đầy các sẹo da.
- Không cần điều trị: Nghe có vẻ vô lý nhưng lại hiệu quả và không tốn kém. Thực tế, theo thời gian, các vết rạn da sẽ mờ dần và gần như màu da xung quanh bạn. Vấn đề chủ yếu là kiên nhẫn và tránh các tác nhân gây nên rạn da tiếp theo để làn da có thời gian phục hồi.
Rạn da ở phụ nữ
Rạn da không chỉ gặp ở phụ nữ mang thai mà còn gặp ở người tăng cân nhanh trong một thời gian ngắn. Ở phụ nữ mang thai, không chỉ tăng trọng lượng mà trong quá trình mang thai, khi thai dần lớn, kích thước ở bụng, ngực, mông, đùi… cũng tăng lên.
Cơ thể lúc bình thường, các sợi collagen và elastin có thể đàn hồi rất tốt nên da có thể bị căng ra hoặc co lại nhưng không gây rạn da. Khi mang thai, cùng với sự thay đổi nội tiết tố, thay đổi của cơ thể diễn ra nhanh và trong một thời gian khá dài khiến các sợi collagen và elastin ở các vùng da bị tác động không kịp đàn hồi để thích nghi, gây ra tình trạng đứt gãy collagen, gây nên tình trạng rạn da.
Tuy rạn da không đau, nhưng có thể gặp phải tình trạng ngứa ngáy. Sau đó trên da bắt đầu xuất hiện những đường nứt nhỏ, căng bóng hơn so với các vùng da thường xung quanh. Ban đầu, vết rạn có màu hồng nhạt, sau đó dần dần tím thẫm rồi chuyển thành màu trắng hoặc thâm.
Rạn da có thể bắt đầu ở tháng thứ 4 của thai kỳ, nhưng thường gặp nhất từ tháng thứ 6. Ở giai đoạn này, do thai nhi tăng trưởng nhanh, người mẹ cũng tăng cân nhanh nên tình trạng rạn da xuất hiện nhiều hơn.
Tùy theo cơ địa mỗi người cũng như khả năng phục hồi collagen và elastin sau sinh mà mức độ rạn da khác nhau. Có người rạn ít, có người rạn nhiều, vết rạn có thể nông hoặc sâu, rạn dài hay ngắn, vết rạn ngang hay rạn dọc theo thành bụng.
Khi đã xuất hiện các vết rạn da khi mang thai; sau khi sinh, đa phần các trường hợp bị rạn da chỉ mờ đi chứ không biến mất. Làn da cũng không thể đàn hồi về trạng thái như ban đầu. Lúc này, nếu muốn cải thiện tình trạng rạn da, cần sử dụng kết hợp các thành phần chăm sóc da chuyên biệt cùng máy móc để làm săn chắc da. Một số trường hợp rạn nhiều, vết rạn da dài và sâu, để xử lý hết vết rạn cần can thiệp bằng phẫu thuật. Tuy nhiên dù dùng biện pháp nào cũng không thể giúp làn da trở về như trước khi mang thai.
Làm thế nào để loại bỏ vết rạn da ở phụ nữ?
Giống như bất kỳ loại sẹo nào, vết rạn da là vĩnh viễn, nhưng điều trị có thể làm cho chúng ít dễ nhận thấy hơn và giúp giảm ngứa. Nếu bạn đang mang thai hoặc cho con bú, hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước khi điều trị vết rạn da. Một số sản phẩm có chứa các thành phần, chẳng hạn như retinol, có thể gây hại cho em bé của bạn.
Điều quan trọng là hiểu là không có phương pháp điều trị nào hiệu quả với tất cả mọi người — và nhiều sản phẩm dường như không hiệu quả . Dưới đây là những gì các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra về nhiều phương pháp điều trị vết rạn da.
- Kem, sữa dưỡng thể và gel trị rạn da: Các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu nhiều loại kem, sữa dưỡng thể và gel được bán để điều trị vết rạn da. Mặc dù không có sản phẩm nào có hiệu quả mọi lúc — và một số sản phẩm dường như không có tác dụng gì cả — các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra một số mẹo hữu ích.
- Mát xa sản phẩm vào vết rạn da: Dành thời gian mát xa nhẹ nhàng sản phẩm vào da có thể giúp sản phẩm phát huy hiệu quả tốt hơn.
- Thoa sản phẩm mỗi ngày trong vài tuần. Nếu bạn thấy kết quả, chúng sẽ cần vài tuần để xuất hiện.
- Các biện pháp tự nhiên: Trong các nghiên cứu, các biện pháp tự nhiên phổ biến không hiệu quả. Nghiên cứu còn phát hiện thấy không có vết rạn da nào mờ đi khi mọi người mát xa dầu hạnh nhân, bơ ca cao, dầu ô liu hoặc vitamin E vào vết rạn da của họ.
- Tắm nắng không thể loại bỏ vết rạn da: Khi bạn tắm nắng, vết rạn da sẽ trở nên dễ nhận thấy hơn vì chúng không bắt nắng. Đôi khi có thể nằm trong giường tắm nắng trong nhà.
- Kem làm nâu da: Mặc dù tắm nắng có thể làm cho vết rạn da dễ nhận thấy hơn, nhưng kem làm nâu da có thể che giấu vết rạn da – cả vết rạn mới hình thành và vết rạn lâu năm. Kem làm nâu da không thể loại bỏ vết rạn da.
- Thuốc kê đơn bôi lên da: Trong các nghiên cứu, hai thành phần dường như mang lại hiệu quả như Axit hyaluronic, Tretinoin. Tretinoin là một loại retinoid, cũng có thể làm cho các vết rạn da mới hình thành ít dễ nhận thấy hơn. Retinol, một loại retinoid khác, cũng có thể giúp làm mờ các vết rạn da mới hình thành.
- Các thủ thuật mà bác sĩ da liễu thực hiện: Bác sĩ da liễu sử dụng các thủ thuật sau để làm giảm sự xuất hiện của vết rạn da, nhưng không có thủ thuật nào có thể loại bỏ hoàn toàn vết rạn da như lột da hóa học, liệu pháp laser, mài mòn vi điểm, dùng sóng tần số vô tuyến, siêu âm…Để mang lại kết quả tốt nhất, bác sĩ da liễu của bạn có thể sử dụng kết hợp nhiều thủ thuật. Ví dụ, điều trị bằng sóng tần số vô tuyến và laser xung nhuộm.
- Làm gì để ngăn ngừa vết rạn da? Câu trả lời ngắn là có thể. Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng nhiều biện pháp được cho là ngăn ngừa vết rạn da thực chất không hiệu quả. Các thành phần khác có thể có tác dụng. Nhất là các sản phẩm chứa rau má hoặc axit hyaluronic có thể… Có thể giúp ngăn ngừa rạn da. Rau má là một loại thảo dược, có chứa axit hyaluronic.
Khi nào rạn da nên tìm đến chuyên gia da liễu
Các phương pháp điều trị rạn da mua ở cửa hàng hoặc trực tuyến có thể rất tốn kém. Nếu bạn thấy mình tốn nhiều thời gian và tiền bạc mà không thấy kết quả, nên đến gặp bác sĩ da liễu.
Tư vấn và các thủ thuật tại phòng khám đã được chứng minh là hiệu quả hơn so với kem, sữa dưỡng và gel. Bác sĩ da liễu sẽ cho bạn biết về bất kỳ sản phẩm hoặc thủ thuật mới nào có thể giúp ích.
