Những lời quảng cáo “trắng sáng nhanh, hết mụn tức thì” đang khiến không ít người vô tình rơi vào vòng xoáy lệ thuộc corticoid trong làm đẹp. Theo chuyên gia da liễu, phía sau hiệu quả tức thì, corticoid có nguy cơ gây tổn thương da nghiêm trọng, kéo dài, rất khó phục hồi.
Ngày 3/4, BS-CKII Lê Vi Anh, khoa Da liễu – Thẩm mỹ da, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM cho biết, thời gian qua đơn vị thường xuyên tiếp nhận các trường hợp biến chứng nặng do sử dụng corticoid kéo dài, đặc biệt là từ các sản phẩm không rõ nguồn gốc như “kem trộn” hoặc thuốc bôi tự mua.
Theo BS.Vi Anh, thực tế điều trị tại khoa đã ghi nhận nhiều ca bệnh điển hình với biểu hiện đáng báo động. Có bệnh nhân rơi vào tình trạng viêm da lệ thuộc corticoid, da đỏ rực, giãn mạch, nóng rát dữ dội ngay sau khi ngưng thuốc. Không ít trường hợp khác bị phát ban dạng mụn trứng cá lan rộng toàn mặt và thân mình, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến thẩm mỹ và tâm lý. Một số bệnh nhân còn gặp tình trạng nhiễm trùng da thứ phát do bội nhiễm nấm hoặc vi khuẩn khi hệ miễn dịch tại chỗ bị suy giảm. Nặng hơn, nhiều trường hợp xuất hiện teo da, rạn da, rối loạn sắc tố kéo dài và rất khó phục hồi hoàn toàn.
Theo BS.Vi Anh, corticoid là nhóm thuốc có tác dụng kháng viêm mạnh, nếu được sử dụng đúng chỉ định sẽ mang lại hiệu quả điều trị rõ rệt. Tuy nhiên, việc lạm dụng hoặc sử dụng sai cách có thể dẫn đến hàng loạt biến chứng nguy hiểm. Tại chỗ, người bệnh có thể bị mỏng da, giãn mạch, teo da, dễ kích ứng, viêm da lệ thuộc hoặc nổi mụn dạng trứng cá. Trong trường hợp sử dụng kéo dài trên diện rộng, corticoid còn có thể gây ảnh hưởng toàn thân như tăng đường huyết, tăng huyết áp.
Điều đáng lo ngại, những biểu hiện ban đầu của corticoid như da trắng lên nhanh chóng, cảm giác ngứa giảm tức thì hay tình trạng viêm được cải thiện rõ rệt… khiến người dùng lầm tưởng đây là “thần dược” nên tiếp tục sử dụng mà không nhận ra các tổn thương âm thầm đang diễn ra. Theo thời gian, da dần trở nên mỏng yếu, giãn mạch, rối loạn sắc tố và dễ bị bội nhiễm nấm, vi khuẩn.
Các biến chứng do corticoid gây ra thường khiến làn da của người bệnh trở nên nhạy cảm, dễ kích ứng và khó dung nạp với các loại thuốc điều trị thông thường. Đặc biệt, khi ngưng corticoid, da thường xuất hiện phản ứng “bùng phát ngược” với tình trạng viêm nặng hơn, đỏ da lan rộng, khiến nhiều bệnh nhân không chịu nổi và quay lại sử dụng thuốc, dẫn đến vòng xoáy lệ thuộc kéo dài.
Các biến chứng rất phức tạp và nặng nề nên quá trình phục hồi gặp khó khăn. Thời gian điều trị có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, thậm chí lâu hơn đối với các trường hợp nặng như rối loạn sắc tố, teo da hoặc giãn mạch. Việc điều trị đòi hỏi phác đồ cá thể hóa, kết hợp kiểm soát viêm, chống nhiễm trùng và phục hồi hàng rào bảo vệ da.
Lý giải nguyên nhân khiến corticoid vẫn bị lạm dụng phổ biến, BS.Lê Vi Anh cho rằng yếu tố lớn nhất là hiệu quả nhanh chóng. Chỉ sau thời gian ngắn sử dụng, người dùng có thể thấy rõ sự cải thiện về thẩm mỹ, từ đó dễ nảy sinh tâm lý phụ thuộc. Bên cạnh đó, các sản phẩm chứa corticoid hiện nay khá dễ mua, nhiều loại không cần đơn, trong khi người dân lại thiếu kiến thức về thành phần thuốc. Thực trạng quảng cáo sai lệch, đặc biệt trên mạng xã hội, cũng khiến không ít người vô tình sử dụng sản phẩm chứa corticoid mà không hề hay biết.
Trong lĩnh vực làm đẹp, corticoid thường “ẩn mình” trong các loại kem trị nám, kem làm trắng da, kem trộn hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc. Ngoài ra, một số thuốc bôi điều trị các bệnh da liễu như viêm da, dị ứng, nấm da cũng có thể bị lạm dụng do người dùng thấy hiệu quả nhanh mà không tuân thủ đúng chỉ định. Đối với các bệnh da mạn tính như viêm da cơ địa hay vảy nến, việc sử dụng corticoid càng cần được kiểm soát chặt chẽ bởi bác sĩ chuyên khoa.
Từ thực tiễn điều trị, bác sĩ khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng thuốc chứa corticoid kéo dài. Việc dùng thuốc cần có chẩn đoán và chỉ định cụ thể từ bác sĩ. Người dân cũng nên tránh xa các sản phẩm không rõ nguồn gốc, không minh bạch thành phần.
Theo bác sĩ, dấu hiệu quan trọng cần cảnh giác khi sử dụng sản phẩm thấy da trắng lên nhanh bất thường, giảm ngứa hoặc giảm viêm tức thì có thể là biểu hiện của việc sản phẩm chứa corticoid. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như da mỏng, đỏ, nóng rát, nổi mụn bất thường, người dùng cần ngưng ngay và đến cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
