Viêm nang lông là một bệnh lý da thường gặp, thường liên quan đến tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng tại vị trí của nang lông. Mặc dù đa số trường hợp là lành tính, việc nhận biết và chẩn đoán sớm có thể giúp cải thiện đáng kể tình trạng viêm nang lông. Nội dung bài này nhằm tổng quan về biểu hiện lâm sàng, nguyên nhân và điều trị viêm nang lông, đồng thời nhấn mạnh vai trò của triệt lông trong việc giảm tái phát viêm nang lông.
Tóm tắt:
Viêm nang lông là một bệnh lý da thường gặp, đa căn nguyên và có xu hướng tái phát dai dẳng nếu các yếu tố thuận lợi như lông mọc rậm, cạo nhổ thường xuyên, ma sát và môi trường nóng ẩm không được kiểm soát. Việc chẩn đoán đúng căn nguyên (vi khuẩn, nấm, virus, ký sinh trùng hay viêm không nhiễm trùng) đóng vai trò then chốt trong lựa chọn phương pháp điều trị thích hợp, giúp kiểm soát triệu chứng và hạn chế biến chứng. Tuy nhiên, trong những trường hợp viêm nang lông tái phát liên quan mật thiết đến lông mọc và các can thiệp cơ học lên nang lông, điều trị nội khoa đơn thuần thường chỉ mang tính tạm thời. Trong bối cảnh đó, triệt lông bằng laser nổi lên như một giải pháp hỗ trợ hiệu quả, không chỉ mang lại lợi ích thẩm mỹ mà còn có giá trị điều trị và dự phòng tái phát viêm nang lông, đặc biệt trong giả viêm nang lông. Khi được chỉ định đúng, lựa chọn công nghệ phù hợp với loại da – màu lông và thực hiện theo quy trình an toàn, laser triệt lông có thể góp phần giảm lông lâu dài, cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm gánh nặng điều trị tái diễn cho người bệnh
1. Viêm nang lông là gì?
Viêm nang lông là tình trạng viêm nhiễm tại nang lông, thường do vi khuẩn, nấm men, hoặc kích ứng cơ học. Biểu hiện của viêm nang lông là các sẩn hồng ban, mụn mủ nhỏ tại vị trí nang lông, có thể kèm ngứa hoặc rát. Viêm nang lông có thể gặp ở mọi lứa tuổi, thường xuất hiện ở những vùng da có nhiều lông như chân, tay, nách, vùng bikini, lưng, mông.
2. Nguyên nhân thường gặp
Viêm nang lông phổ biến nhất do nhiễm vi khuẩn ở nang lông nông hoặc sâu. Tuy nhiên, tình trạng này cũng có thể do nấm, virus, hoặc thậm chí không do nhiễm trùng gây ra. Dưới đây là một số tác nhân gây viêm nang lông thường gặp:
- Viêm nang lông nông do vi khuẩn: Đây là dạng viêm nang lông thường gặp nhất, chủ yếu do Staphylococcus aureus gây ra.
- Viêm nang lông do vi khuẩn Gram âm: Thường được gọi là viêm nang lông “hot tub”, do vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa gây ra. Bệnh thường xuất hiện sau khi tiếp xúc với nguồn nước bị nhiễm bẩn từ hồ bơi hoặc bồn tắm nước nóng không được xử lý đúng cách. Các vi khuẩn khác như Klebsiella và Enterobacter cũng có thể gây bệnh. Viêm nang lông do các vi khuẩn này thường xảy ra sau sử dụng kháng sinh đường uống kéo dài.
- Viêm nang lông do Malassezia: Đây là dạng viêm nang lông do nấm, gây ra bởi các loài Malassezia như Malassezia furfur. Bệnh thường gặp ở tuổi vị thành niên, liên quan đến sự gia tăng hoạt động của tuyến bã, và hay phân bố theo kiểu áo choàng ở vai, lưng và cổ. Tổn thương điển hình là sẩn và mụn mủ nhỏ kích thước 2–3 mm, màu hồng hoặc đỏ. Ngứa là triệu chứng thường gặp, giúp phân biệt với trứng cá thông thường
- Viêm nang lông do virus: Thường gặp nhất là do virus Herpes simplex, ngoài ra cũng có thể do Molluscum contagiosum nhưng hiếm hơn nhiều. Viêm nang lông do herpes có biểu hiện tương tự viêm nang lông do vi khuẩn, tuy nhiên đặc trưng bởi sẩn–mụn nước và/hoặc mảng tổn thương, thay vì mụn mủ. Một dấu hiệu quan trọng giúp chẩn đoán là các tổn thương thường xuất hiện thành cụm hoặc thành nhóm.
- Viêm nang lông do Demodex: Là dạng viêm nang lông do ký sinh trùng Demodex folliculorum gây ra.
- Viêm nang lông tăng bạch cầu ái toan – Dạng viêm nang lông này gặp chủ yếu ở người nhiễm HIV giai đoạn tiến triển hoặc có số lượng CD4 thấp. Ngoài ra, một thể không liên quan HIV đã được ghi nhận hiếm gặp như tác dụng phụ ở bệnh nhân đang hóa trị. Mặc dù căn nguyên chính xác chưa rõ, các nghiên cứu cho rằng bệnh có thể là hậu quả của tình trạng viêm do rối loạn điều hòa miễn dịch, và có thể liên quan đến nhiễm trùng tiềm ẩn. Lâm sàng thường biểu hiện bằng các sẩn nang lông hồng ban, dạng mày đay, chủ yếu ở da đầu, mặt và cổ, hiếm khi có mụn mủ.
Ngoài viêm nang lông thực sự, nhiều trường hợp tổn thương giống viêm nang lông ở vùng râu là giả viêm nang lông (pseudofolliculitis barbae), liên quan chặt chẽ đến việc cạo râu. Bệnh biểu hiện bằng các sẩn hồng ban hoặc mụn mủ nhỏ ở vùng râu, thường gặp nhất là vùng cổ dưới hàm ở nam giới. Các tổn thương này có thể tiến triển mạn tính, dẫn đến sẹo phì đại dai dẳng, hình thái giống sẹo lồi. Cơ chế bệnh sinh là do lông xoăn, cứng bị cạo sát, sau đó cong ngược và đâm trở lại vào da, gây phản ứng dị vật tại lớp bì.
3. Điều trị
Viêm nang lông do tụ cầu: Phần lớn các trường hợp viêm nang lông do tụ cầu ở mức độ nhẹ, chỉ có vài mụn mủ, sẽ tự khỏi trong vòng vài ngày. Tuy nhiên, với các trường hợp tổn thương lan rộng hơn, có thể cân nhắc kháng sinh bôi tại chỗ. Trường hợp bị tổn thương da lan rộng, không đáp ứng với thuốc thoa thì kháng sinh đường uống là lựa chọn phù hợp.
Viêm nang lông do vi khuẩn Gram âm: Tương tự như viêm nang lông do tụ cầu, các trường hợp nhẹ thường tự khỏi sau 7–10 ngày nếu giữ vệ sinh da tốt. Trong một số trường hợp xảy ra thứ phát sau sử dụng kháng sinh kéo dài, có thể chỉ định kháng sinh đường uống có tác dụng trên Pseudomonas, trong đó các lựa chọn hàng đầu bao gồm ampicillin, trimethoprim–sulfamethoxazole và ciprofloxacin.
Viêm nang lông do Malassezia: Điều trị toàn thân bằng thuốc kháng nấm đường uống thường là lựa chọn ưu tiên. Mặc dù thuốc kháng nấm bôi cũng có thể sử dụng, nhưng điều trị toàn thân hiệu quả hơn trong việc loại bỏ nấm Malassezia nằm sâu trong nang lông, nơi mà thuốc bôi khó tác động tới. Itraconazole và fluconazole là hai thuốc được lựa chọn chính.
Viêm nang lông do virus: Viêm nang lông thứ phát do virus Herpes simplex có thể được điều trị bằng acyclovir, valacyclovir hoặc famciclovir đường uống. Tương tự, viêm nang lông do Molluscum contagiosum có thể điều trị bằng nạo tổn thương hoặc áp lạnh.
Viêm nang lông do Demodex: Thuốc diệt ký sinh trùng là lựa chọn điều trị chính cho thể viêm nang lông này. Các phương pháp điều trị bao gồm permethrin bôi, cũng như ivermectin và metronidazole đường uống. Kem permethrin 5% bôi tại chỗ thường là lựa chọn điều trị ban đầu.
Viêm nang lông tăng bạch cầu ái toan: Điều trị hàng đầu cho tình trạng này là liệu pháp kháng retrovirus (ART) nhằm điều trị HIV nền của bệnh nhân. Ở đa số bệnh nhân, việc kiểm soát HIV sẽ giúp cải thiện rõ rệt hoặc thậm chí làm thuyên giảm hoàn toàn viêm nang lông tăng bạch cầu ái toan.
4. Vì sao viêm nang lông dễ tái phát?
Mặc dù không phải bệnh lý nguy hiểm, viêm nang lông lại có xu hướng tái đi tái lại, đặc biệt khi các yếu tố thuận lợi vẫn còn tồn tại:
- Lông mọc rậm, dày dẫn tới dễ bít tắc nang lông
- Cạo, nhổ, wax lông thường xuyên gây vi chấn thương da
- Mồ hôi, da dầu, môi trường nóng ẩm
- Mặc quần áo bó sát, ma sát nhiều
- Tiền sử viêm nang lông do vi khuẩn hoặc nấm
Điều trị bằng thuốc bôi hoặc thuốc uống có thể giúp giảm viêm tạm thời, nhưng không giải quyết tận gốc nguyên nhân nếu nang lông vẫn tiếp tục bị kích thích, đặc biệt trong những trường hợp viêm nang lông thường xuyên xảy ra do cạo, nhổ lông. Những trường hợp này có thể cân nhắc triệt lông để giảm tái phát
5. Triệt lông bằng laser là gì?
Laser triệt lông sử dụng công nghệ ánh sáng để giảm lông lâu dài, an toàn và hiệu quả. Phương pháp này không chỉ phục vụ nhu cầu làm đẹp mà còn được chỉ định cho các vấn đề y tế như giả viêm nang lông, xoang lông (pilonidal sinus). Đây được coi là lựa chọn tối ưu nhất cho việc giảm lông lâu dài so với các phương pháp truyền thống như nhổ, cạo, wax hay dùng kem tẩy lông.
Có nhiều loại thiết bị phát ra ánh sáng với các bước sóng khác nhau (từ 600 đến 1200 nm) để phù hợp với từng loại da và màu lông. Các công nghệ chính bao gồm:
- Ruby Laser (694 nm): Hiệu quả cho da sáng màu có lông tối màu (Fitzpatrick type I-III).
- Alexandrite Laser (755 nm): Độ thâm nhập tốt, thích hợp cho lông nhạt màu trên nền da sáng (Fitzpatrick type I-III).
- Diode Laser (810 nm): Thâm nhập sâu hơn, ít gây tổn thương biểu bì, an toàn hơn cho da sẫm màu (Fitzpatrick type I-V).
- Nd:YAG Laser (1064 nm): Độ thâm nhập tốt nhất, ít hấp thụ melanin ở biểu bì nên an toàn cho mọi loại da, kể cả da rất tối màu (Fitzpatrick type I-VI).
- IPL (Intense Pulsed Light): Sử dụng chùm ánh sáng đa sắc, xung cường độ cao (500-1200 nm). Đây không phải là laser thực thụ nhưng có thể triệt lông trên diện rộng và chi phí thấp hơn.
6. Cơ chế triệt lông của laser
Cơ chế triệt lông bằng laser dựa trên nguyên lý quang nhiệt chọn lọc, sử dụng tia laser (600–1200 nm) tác động vào melanin trong thân và mầm lông, chuyển năng lượng ánh sáng thành nhiệt năng. Nhiệt này khuếch tán từ thân lông sang các cấu trúc xung quanh, gây tổn thương tế bào mầm tóc và tế bào gốc tại phình lông, từ đó ức chế sự mọc lại của lông. Laser cho hiệu quả cao nhất ở giai đoạn anagen, khi nang lông chứa nhiều melanin.
Do trên da tồn tại đồng thời các nang lông ở nhiều giai đoạn khác nhau, triệt lông bằng laser cần thực hiện nhiều lần để tác động đủ lên các nang đang phát triển. Thông thường, liệu trình gồm 4–6 buổi, cách nhau 4–6 tuần, tùy vùng điều trị. Sau liệu trình chính, điều trị nhắc lại mỗi 6–12 tháng thường được khuyến cáo để duy trì hiệu quả.
Laser triệt lông giúp giảm lông lâu dài chứ không loại bỏ hoàn toàn 100%. Lông mọc lại thường là lông tơ, mảnh, thưa và nhạt màu hơn. Hiệu quả phụ thuộc vào vị trí điều trị, màu da – màu lông (da sáng, lông đậm đáp ứng tốt hơn) và công nghệ laser sử dụng, trong đó laser Diode và Nd:YAG cho hiệu quả và độ an toàn cao trên nhiều típ da.
7. Tác dụng phụ của laser triệt lông
Mặc dù triệt lông bằng laser được đánh giá là phương pháp an toàn, các biến chứng vẫn có thể xảy ra trong trường hợp lựa chọn thông số không phù hợp, thao tác kỹ thuật sai hoặc không bảo vệ da đầy đủ trong và sau điều trị. Các tác dụng không mong muốn thường gặp và mức độ nhẹ bao gồm ban đỏ, đau, cảm giác bỏng rát và phù nề quanh nang lông ngay sau bắn laser, đây thường là phản ứng sinh lý tạm thời và sẽ tự hồi phục. Các biến chứng nghiêm trọng hơn nhưng ít gặp có thể gồm bóng nước, đóng vảy, rối loạn sắc tố (tăng hoặc giảm sắc tố), ban xuất huyết, và trong một số trường hợp hiếm có thể để lại sẹo. Những biến chứng hiếm gặp bao gồm tổn thương mắt nếu không sử dụng kính bảo hộ thích hợp, và hiện tượng tăng lông nghịch lý (paradoxical hypertrichosis), trong đó lông mọc nhiều hoặc dày hơn sau điều trị, thường được ghi nhận ở nhóm da Fitzpatrick type III hoặc khi sử dụng công nghệ IPL.
Câu hỏi thường gặp:
Vì sao viêm nang lông dễ tái phát nhiều lần?
Viêm nang lông dễ tái phát do các yếu tố thuận lợi vẫn tồn tại như lông mọc rậm, cạo nhổ thường xuyên, da dầu, mồ hôi nhiều, ma sát và môi trường nóng ẩm. Điều trị thuốc đơn thuần thường chỉ mang tính tạm thời.
Triệt lông bằng laser có giúp giảm tái phát viêm nang lông không?
Có. Triệt lông bằng laser giúp giảm mật độ và độ dày của lông, từ đó hạn chế bít tắc nang lông và vi chấn thương cơ học, đặc biệt hiệu quả trong giả viêm nang lông và viêm nang lông tái phát do cạo nhổ lông.
Triệt lông bằng laser có an toàn cho người đang bị viêm nang lông không?
Khi được chỉ định đúng và thực hiện bởi bác sĩ, laser triệt lông là phương pháp an toàn và hiệu quả. Tuy nhiên, nên điều trị ổn định tình trạng viêm cấp trước khi tiến hành laser.
Tài liệu tham khảo:
- Chapter 38: Folliculitis, Follicular Occlusion Tetrad, and Other Follicular Disorders, Bolognia Dermatology 2024.
- Winters RD, Mitchell M. Folliculitis. [Updated 2023 Aug 8]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan
- Vaidya T, Hohman MH, Kumar D D. Laser Hair Removal. [Updated 2023 Jul 25]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan
