Rủi ro tia UVA và UVB gây ung thư da trong mùa lạnh vẫn hiện hữu và đáng kể vì chúng hoạt động ổn định quanh năm, xuyên qua mây và kính. Riêng UVB vẫn có tác động mạnh ở vùng cao hoặc khi có tuyết phản xạ, gây tổn thương di truyền ADN tế bào da, dẫn đến lão hóa sớm, cháy nắng và tăng nguy cơ ung thư da.
Đôi nét về tia UV
Tia cực tím hay tia tử ngoại, tia UV (Ultraviolet) là sóng điện từ có bước sóng ngắn hơn ánh sáng nhìn thấy nhưng dài hơn tia X. Mặt trời tỏa ra tia cực tím UVA, UVB và UVC, nhưng bởi vì sự hấp thụ của tầng ozone, 99% tia cực tím đến được mặt đất là thuộc dạng UVA. Bản thân tầng ozone được tạo ra nhờ phản ứng hóa học có sự tham gia của tia UVC.
Tia cực tím có thể gây tai biến về mắt khi không đeo kính bảo hộ. Tác hại cấp tính có thể xảy ra trong một lúc khi ra ngoài trời đang nắng gắt. Tương tự như khi da bị cháy nắng, các tế bào bao bọc mắt có thể bị hủy do tia nắng, nhất là khi phản chiếu dội lên từ mặt tuyết, xi-măng, cát hay nước. Thông thường, những chứng “bỏng” sẽ khỏi trong khoảng 8 giờ, nhưng cũng có những tổn thương nặng kéo dài vì kèm theo nhiễm khuẩn.
Ngoài ra tia cực tím cũng là tác nhân gây say nắng. Những hậu quả nghiêm trong như khi ra nắng nhiều lần trong thời gian dài, tia cực tím có khả năng gây các chứng bệnh mắt trầm trọng hơn, như suy yếu võng mạc và cườm mắt – làm lòa hay mù mắt.
Có ba loại bức xạ tử ngoại cơ bản:
- UVA (tia cực tím sóng dài): Hay tia cực tím A có thể xuyên qua kính, tạo ra một số dạng màu da. Trước đây từng được coi là vô hại nhưng giờ đây được cho là có hại về lâu dài, và ổn định trong suốt cả ngày
- UVB (tia cực tím cháy nắng hay bức xạ gây cháy nắng), một số bị tầng ôzôn lọc ra trong khí quyển. Không xuyên qua kính, nguy cơ gây cháy nắng, sạm da, nhăn da, lão hóa da và ung thư da. Cường độ cao nhất vào lúc vào lúc giữa trưa.
- UVC (UV sóng ngắn) được tầng ôzôn lọc bỏ trong khí quyển trước khi đến trái đất. Đây là nguồn nhân tạo dùng để diệt vi khuẩn. Thủ phạm gây cháy da và gây ung thư da.
Tại sao tia UV vẫn nguy hiểm vào mùa lạnh?
Tia UVA xuyên sâu vào da (hạ bì), gây lão hóa, nếp nhăn, đốm nâu và tổn thương di truyền tế bào, góp phần gây ung thư da. Nó không thay đổi cường độ nhiều theo mùa và có thể xuyên qua kính.
Tia UVB có thể gây cháy nắng, làm hỏng trực tiếp ADN lớp da ngoài cùng (biểu bì) và là tác nhân chính gây ung thư da. Cường độ giảm vào mùa lạnh nhưng vẫn tồn tại, đặc biệt mạnh ở vùng núi cao hoặc khi có tuyết (tuyết phản xạ 80% tia UV).
Tác động của tia UV đến da bao gồm phá hủy ADN, làm hỏng và thay đổi ADN của tế bào da, dẫn đến tăng trưởng tế bào không kiểm soát và hình thành khối u (ung thư da). Gây lão hóa sớm, phá hủy collagen và elastin, gây nếp nhăn, chùng nhão, khô da. Gây cháy nắng, tổn thương lớp biểu bì, tăng nguy cơ ung thư da, đặc biệt ung thư hắc tố. Gây suy giảm miễn dịch của da.
Các bề mặt phản chiếu tăng rủi ro vào mùa lạnh như tuyết phản xạ tới 80% tia UV, tác động lên da tới hai lần. Nước, cát, bê tông cũng có khả năng phản xạ tia UV.
Tiếp xúc nhiều lần với bức xạ tia cực tím mặt trời sẽ gây ra tổn thương da tương tự như quá trình lão hóa. Các mảng da trở nên mỏng và kém đàn hồi, và xuất hiện các vết nám, tàn nhang do ánh nắng mặt trời và nếp nhăn. Những thay đổi này có thể mất nhiều năm tiếp xúc nhưng khi chúng xảy ra, thiệt hại là không thể phục hồi. Có ba loại ung thư da liên quan đến việc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời, gồm ung thư tế bào đáy, ung thư tế bào vảy, khối u ác tính .
Giải pháp phòng tránh ung thư da
- Tránh tiếp xúc dưới ánh nắng mặt trời quá lâu nếu nắg to (đặc biệt là từ 10h đến 15h).
- Sử dụng kem chống nắng, mũ, áo khi đi ra ngoài trời, kể cả khi trời không có nắng.
- Hạn chế tiếp xúc hóa chất, chất phóng xạ.
- Ăn uống, sinh hoạt lành mạnh.
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ để tầm soát ung thư.
Người lao động nên thoa kem chống nắng bảo vệ trên vùng da tiếp xúc 20 phút trước khi làm việc dưới ánh nắng mặt trời, sau đó thoa lại trong thời gian họ ở dưới ánh nắng mặt trời, theo hướng dẫn của nhà sản xuất (thường 2 giờ/lần). Hầu hết các loại kem chống nắng đều không màu, không nhìn thấy được và có thể chấp nhận được về mặt thẩm mỹ miễn là chúng không làm ố quần áo hoặc tạo ra các phản ứng có hại cho da. Có rất nhiều loại kem chống nắng. Tất cả chúng đều chứa các thành phần hóa học làm suy yếu tác động của bức xạ tia cực tím. Các hóa chất bảo vệ được sử dụng rộng rãi nhất là PABA (axit para-aminobenzoic) và các hóa chất liên quan chặt chẽ như cinnamates, salicylat, benzophenones hoặc anthranilates.
Những người làm việc dưới ánh nắng mặt trời nên kiểm tra da thường xuyên xem có thay đổi bất thường nào không. Các dấu hiệu nguy hiểm bao gồm bất kỳ vết thương, vết loét hoặc mảng da nào không lành hoặc liên tục đóng vảy. Đồng thời kiểm tra xem có cục u nào đang phát triển không, đặc biệt nếu có màu nâu hoặc hơi xanh.
Điều quan trọng là phải được chăm sóc y tế cho bất kỳ điều gì có vẻ đáng ngờ hơn là đợi cho đến khi vấn đề trở nên không thể điều trị được. Với các trường hợp nặng hơn, cảm giác đau đớn, khó chịu, bệnh nhân cần thăm khám bác sĩ để được chỉ định các thuốc chống viêm và giảm đau.
Link tham khảo:
