Mặc dù nhiều nguyên nhân có thể gây ngứa da, dị ứng da nhưng ngứa da thường là một triệu chứng phổ biến của dị ứng thực phẩm. Nhóm thực phẩm nằm trong danh sách gây dị ứng da đã được khoa học nghiên cứu, xác nhận
Tìm hiểu chung về dị ứng thực phẩm
Dị ứng thức ăn hay thực phẩm xảy thông qua các phản ứng được kích hoạt bởi hệ thống miễn dịch, khi cơ thể lầm tưởng thức ăn là đối tượng nguy hại. Dị ứng thức ăn có thể chỉ là triệu chứng ngứa ngáy thông thường nhưng cũng có thể tiến triển đến phù nề, chèn ép khí quản gây khó thở hoặc thậm chí là tử vong. Bệnh nhân cần được xác định rõ là dị ứng với loại thức ăn nào để có cách phòng tránh cũng như là cách xử trí kịp thời nếu lỡ ăn phải loại thực phẩm đó trong tương lai.
Dị ứng thực phẩm được định nghĩa là các phản ứng xảy ra sau ăn do đáp ứng bất thường của hệ miễn dịch với thành phần của thức ăn, có thể thông qua IgE, không IgE hoặc phối hợp cả hai. Thực phẩm được định nghĩa là bất kỳ chất nào, cho dù đã qua chế biến, sơ chế hay ở dạng thô được dùng cho người và bao gồm cả đồ uống, kẹo cao su, phụ gia thực phẩm và thực phẩm chức năng.
Chất gây dị ứng thực phẩm được định nghĩa là các thành phần cụ thể của thực phẩm hoặc các thành phần bên trong thực phẩm (như protein, nhưng đôi là các phụ gia hóa chất) được các tế bào miễn dịch đặc hiệu với chất gây dị ứng nhận ra và gây ra các phản ứng miễn dịch cụ thể, dẫn đến các triệu chứng đặc trưng.
Một số chất gây dị ứng (trái cây và rau quả) gây ra các phản ứng dị ứng nếu ăn sống. Tuy nhiên, hầu hết các chất gây dị ứng thực phẩm vẫn có thể gây ra phản ứng ngay cả khi chúng đã được nấu chín hoặc đã trải qua quá trình tiêu hóa trong dạ dày và ruột. Một hiện tượng được gọi là phản ứng chéo có thể xảy ra khi một kháng thể phản ứng không chỉ với chất gây dị ứng ban đầu mà còn với chất gây dị ứng tương tự.
Cần phân biệt dị ứng thức ăn với tình trạng không dung nạp thức ăn là các phản ứng xảy ra sau ăn không thông qua cơ chế miễn dịch (như không dung nạp lactose), và các phản ứng với các chất phụ gia (ví dụ như bột ngọt, metabisulfit, tartrazin) hoặc các chất gây ô nhiễm thực.
Dị ứng thực phẩm có triệu chứng gì ?
Các triệu chứng và dấu hiệu dị ứng thức ăn khác nhau do tác nhân dị ứng, cơ chế và tuổi tác. Ví dụ ở trẻ sơ sinh là dị ứng da đơn thuần hoặc với các triệu chứng tiêu hóa (ví dụ như buồn nôn, nôn mửa, tiêu chảy). Trẻ em có thể sẽ tiến triển với phản ứng dị ứng ngày càng nhiều với các chất gây dị ứng tác động lên đường hô hấp, với các triệu chứng hen suyễn và viêm mũi; sự tiến triển này được gọi là cơ địa dị ứng tăng dần (atopic march).
Ở trẻ lớn và người trưởng thành, phản ứng có chiều hướng nghiêm trọng hơn (như nổi mề đay, phù mạch, thậm chí phản vệ). Ở một vài bệnh nhân, một số thực phẩm như lúa mì và tôm có thể gây chứng quá mẫn cảm, làm tăng dị ứng da nhưng cơ chế y học chưa hiểu rõ. Thức ăn cũng có thể gây ra các triệu chứng không đặc hiệu như nhức đầu, viêm bao tử, co thắt túi mật, táo bón co thắt, ngứa và eczema quanh hậu môn …
Các phản ứng qua trung gian tế bào T thường có liên quan đến đường tiêu hóa, gây ra các triệu chứng như đau bụng bán cấp hoặc mạn tính, buồn nôn, quặn bụng và tiêu chảy.
Các triệu chứng của phản ứng dị ứng do thực phẩm gây ra thường tạo phản ứng dị ứng, có thể xảy ra trong vài phút đến vài giờ hoặc đến vài ngày. Dị ứng da xuất hiện ban đỏ, mẩn ngứa, nổi mày đay, phát ban dạng Morbilliform, phù mạch. Mắt ngứa, ban đỏ kết mạc, chảy nước mắt, phù nề quanh mắt; miệng phù nề môi, lưỡi, vòm miệng, ngứa; Hệ tiêu hóa, buồn nôn, nôn, đau bụng, trào ngược, tiêu chảy; Đường hô hấp phát sinh hắt hơi, ngạt mũi, sổ mũi, ngứa, phù nề thanh quản, khàn giọng, ho khan, ho, tức ngực, khó thở, thở khò khè, co rút cơ liên sườn. Nhịp tim nhanh (đôi khi nhịp tim chậm trong sốc phản vệ), hạ huyết áp, chóng mặt, ngất xỉu, mất ý thức Các biểu hiện sốc phản vệ như như đường hô hấp bị thu hẹp và thắt lại, giảm huyết áp, mạch đập nhanh…
Nhóm thực phẩm dễ gây dị ứng da nhất
Đậu nành
Mặc dù dị ứng đậu nành phổ biến nhất ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nhưng ước tính rằng dị ứng đậu nành có thể ảnh hưởng đến 0,5% dân số nói chung.
Dị ứng này là do phản ứng với protein đậu nành, được tìm thấy trong nhiều sản phẩm từ đậu nành như đậu nành, đậu nành non, miso, đậu phụ và tempeh.
Dị ứng đậu nành có thể gây ra một số tác dụng phụ, như dị ứng da bao gồm viêm da cơ địa, đặc trưng bởi ngứa và viêm da. Nó cũng có thể gây ra các tác dụng phụ khác cho sức khỏe, bao gồm sưng tấy, tê miệng, đau bụng và thở khò khè.
Mặc dù những người bị dị ứng đậu nành nên tránh tất cả các sản phẩm từ đậu nành, nhưng một số thành phần chế biến như dầu đậu nành tinh luyện và lecithin đậu nành – một chất phụ gia thực phẩm lại an toàn khi sử dụng.
Đậu phộng
Dị ứng đậu phộng không chỉ là một trong những loại dị ứng thực phẩm phổ biến nhất mà còn là một trong những loại nguy hiểm nhất.
Ở những người bị dị ứng đậu phộng, các protein cụ thể có trong đậu phộng có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch trong cơ thể.
Dị ứng da do đậu phộng thường được đặc trưng bởi phát ban da và các triệu chứng khác như sưng dưới da, thở khò khè, khó thở và các vấn đề về tiêu hóa.
Trong trường hợp nghiêm trọng, dị ứng đậu phộng cũng có thể gây sốc phản vệ, một phản ứng dị ứng đe dọa tính mạng. Nghiên cứu cho thấy rằng mắc bệnh hen suyễn có thể làm tăng nguy cơ phản ứng dị ứng nghiêm trọng ở những người bị dị ứng đậu phộng .
Trong một số trường hợp, dầu đậu phộng tinh chế cao có thể an toàn cho những người bị dị ứng đậu phộng. Tuy nhiên, nên tránh dầu đậu phộng ép lạnh hoặc chưa tinh chế.
Những người bị dị ứng đậu phộng nên trao đổi với bác sĩ trước khi thêm các sản phẩm từ đậu phộng vào chế độ ăn uống của mình
Hải sản có vỏ
Hải sản có vỏ là một loại cá có vỏ cứng hoặc lớp vỏ bên ngoài giống vỏ, bao gồm tôm, tôm hùm, mực, cua và hàu. Dị ứng hải sản có vỏ thường do một loại protein được tìm thấy trong hải sản có vỏ gọi là tropomyosin gây ra.
Trong trường hợp nhẹ, phản ứng dị ứng với hải sản có vỏ có thể gây ra các triệu chứng dị ứng da như nổi mề đay, phát ban da và ngứa. Trong trường hợp nghiêm trọng, nó cũng có thể gây ra huyết áp thấp, thở khò khè và thậm chí là sốc phản vệ, có thể gây tử vong.
Trong khi một số người bị dị ứng hải sản có vỏ gặp phản ứng bất lợi với tất cả các loại hải sản có vỏ, những người khác có thể chỉ cần tránh một số loại nhất định.
Lúa mì
Lúa mì là một trong những loại cây trồng được canh tác rộng rãi nhất trên toàn cầu. Nó cũng là một trong những chất gây dị ứng thực phẩm phổ biến nhất, ảnh hưởng đến 1% trẻ em và người lớn.
Dị ứng lúa mì là do tiếp xúc với các protein có trong lúa mì, bao gồm albumin, gliadin, globulin và gluten. Điều này có thể gây ra các vấn đề như dị ứng da dẫn đến ngứa ngáy hoặc rối loạn tiêu hóa và các vấn đề về hô hấp. Một số nghiên cứu cho thấy dị ứng lúa mì phổ biến hơn ở những người có bệnh nền như hen suyễn, chàm hoặc dị ứng theo mùa.
Những người bị dị ứng với lúa mì cần tránh tất cả các loại thực phẩm có chứa lúa mì, bao gồm bánh mì, bột mì, mì ống, bánh quy giòn, couscous, bulgur, farro và farina. Điều quan trọng nữa là phải đọc kỹ nhãn thực phẩm, vì lúa mì đôi khi cũng được tìm thấy trong các sản phẩm như nước sốt salad, nước chấm, súp và thịt chế biến sẵn.
Sữa bò
Dị ứng sữa bò là một vấn đề đặc biệt phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Whey và casein – protein có trong sữa bò – là hai tác nhân phổ biến nhất gây ra dị ứng. Đối với những người bị dị ứng với chúng, việc tiếp xúc có thể gây sưng môi, lưỡi hoặc họng, cũng như dị ứng da với các triệu chứng ngứa hoặc tê quanh miệng. Nó cũng có thể dẫn đến nôn mửa, tiêu chảy, chuột rút dạ dày, thở khò khè và sốc phản vệ.
Điều trị bao gồm tránh các sản phẩm từ sữa và thực phẩm có chứa sữa bò, bao gồm sữa chua, phô mai, bơ và kem.
Trứng
Dị ứng trứng thường do các protein cụ thể có trong lòng trắng trứng gây ra, bao gồm ovalbumin, ovotransferrin, lysozyme lòng trắng trứng và ovomucin. Một trong những triệu chứng chính của dị ứng trứng là dị ứng da, nổi mề đay, có thể khiến da bị ngứa, đỏ và sưng. Nó cũng có thể gây ra một loạt các vấn đề về tiêu hóa, bao gồm nôn mửa, tiêu chảy và đau bụng.
Trong khi một số người dị ứng với trứng gà có thể thưởng thức các loại trứng khác, bao gồm trứng vịt, trứng ngỗng hoặc trứng chim cút, những người khác có thể cần phải tránh trứng hoàn toàn. Vì lý do này, nếu bạn bị dị ứng trứng, điều quan trọng là phải nói chuyện với các bác sĩ trước khi đưa các loại trứng khác vào chế độ ăn uống của mình để ngăn ngừa các triệu chứng tiêu cực.
Các loại hạt cây
Thuật ngữ “các loại hạt cây” đề cập đến bất kỳ loại hạt nào mọc trên cây, bao gồm hạnh nhân, hạt điều, hồ đào, hạt dẻ cười, quả óc chó, hạt phỉ và hạt Brazil. Dị ứng các loại hạt cây rất phổ biến, ảnh hưởng đến khoảng 4,9% dân số toàn cầu.
Các phản ứng dị ứng là do sự hiện diện của các protein cụ thể trong các loại hạt cây, bao gồm oleosin, legumin, vicilin và albumin 2S.
Một số triệu chứng do phản ứng dị ứng da với các loại hạt cây bao gồm ngứa, tê, đỏ da và sưng miệng. Các bệnh khác như hen suyễn, chàm và sốt cỏ khô có thể liên quan đến các phản ứng nghiêm trọng hơn với các loại hạt cây.
Thông thường, những người bị dị ứng với các loại hạt cây chỉ có thể bị phản ứng dị ứng với một số loại hạt cây nhất định. Tuy nhiên, do nguy cơ nhiễm chéo trong sản xuất thực phẩm, người ta thường khuyên nên tránh hoàn toàn các loại hạt cây nếu bạn bị dị ứng.
Cá
Dị ứng cá là do phản ứng dị ứng với các loại cá có vây như cá ngừ, cá hồi, cá da trơn và cá tuyết. Điều này thường do các protein cụ thể có trong cá, bao gồm parvalbumin.
Ở những người bị dị ứng cá, tiếp xúc với các protein này có thể gây ra các triệu chứng như dị ứng da, nổi mề đay, ngứa, đau bụng và nghẹt mũi . Một số người có thể bị dị ứng với một số loại cá nhất định nhưng không phải tất cả .Tuy nhiên, những người bị dị ứng cá thường được khuyên nên tránh tất cả các loại cá và sản phẩm từ cá do nguy cơ lây nhiễm chéo.
Nguyên tắc chung về phòng ngừa dị ứng thực phẩm như dị ứng da
- Tuân thủ theo hướng dẫn và phác đồ điều trị c của bác sĩ.
- Duy trì lối sống tích cực, quản lý căng thẳng.
- Liên hệ ngay với bác sĩ khi cơ thể có những bất thường trong quá trình điều trị.
- Thăm khám định kỳ để được theo dõi diễn tiến của bệnh và có hướng điều trị phù hợp nếu bệnh chưa có dấu hiệu thuyên giảm.
- Loại bỏ thức ăn gây dị ứng, cần đọc kỹ các thành phần trong thức ăn trước khi ăn các thực phẩm chế biến sẵn, hoặc tự chuẩn bị thức ăn cho riêng bản thân.
- Phương pháp phòng ngừa dị ứng thức ăn hiệu quả: Trẻ em phải được nuôi bằng sữa mẹ ít nhất 4 – 6 tháng tuổi; tiêm vắc xin an toàn ở trẻ dị ứng thức ăn; Giáo dục ý thức phòng bệnh và điều trị cấp cứu ban đầu khi có phản ứng dị ứng xảy ra.
- Xây dựng và cung cấp cho người bệnh, gia đình người bệnh danh sách thức ăn dị ứng. Không nên sử dụng các loại thực phẩm có dấu hiệu dị ứng trước đó.
- Phát hiện và điều trị các bệnh dị ứng kèm theo như dị ứng da, hen, viêm mũi dị ứng, dị ứng thuốc.
- Hướng dẫn cách sử dụng thuốc epinephrine dạng bơm tiêm tự động cho người bệnh, gia đình người bệnh nếu có phản ứng dị ứng do thực phẩm xảy ra.
Tài liệu tham khảo
- https://www.healthline.com/nutrition/foods-that-cause-itching
- https://www.mgiclinic.com/foods-to-avoid-for-allergy-relief/
- https://blog.everfit.io/spring-nutrition-tips-to-relieve-allergies-foods-to-avoid-and-include
