Mỹ phẩm giúp cải thiện mùi, vẻ ngoài hoặc làm sạch một bộ phận cơ thể. Nhưng chính mỹ phẩm lại là thủ phạm gây ra nhiều bất lợi cho cơ thể, đặc biệt là viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm (dị ứng mỹ phẩm).
Nhận biết viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm
Viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm là phản ứng của da khi gặp thành phần gây dị ứng (như hương liệu, chất bảo quản, cồn) trong mỹ phẩm, biểu hiện bằng da đỏ, rát, ngứa, nổi mụn nước, sần, khô, bong tróc, sạm nám và có thể lan rộng, nặng hơn có thể gây sưng tấy, mụn mủ, loét da; cách xử lý là ngừng ngay sản phẩm, rửa sạch da, làm dịu bằng nước mát/đá lạnh, và đi khám bác sĩ nếu nặng để tránh biến chứng.
Dị ứng mỹ phẩm, viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm là các thông tin người dùng mỹ phẩm cần nắm rõ vì các trường hợp dị ứng da hay viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm ngày càng tăng và có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng. Hiện nay, trên thị trường mỹ phẩm có rất nhiều sản phẩm với giá dao động từ bình dân đến cao cấp. Điều này mang lại cho người tiêu dùng nhiều sự lựa chọn nhưng cũng làm tăng nguy cơ dị ứng da. Để hiểu rõ hơn về viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm là gì, làm thế nào để nhận biết da có dị ứng với mỹ phẩm, người bệnh cần tìm hiểu kỹ hơn về cơ chế dị ứng và các dấu hiệu dị ứng mỹ phẩm điển hình.
Dị ứng mỹ phẩm là tình trạng da bị tổn thương nhẹ đến nặng do các thành phần có trong các sản phẩm làm đẹp hoặc chăm sóc da gây ra. Các thành phần gây dị ứng da bao gồm paraben (chất bảo quản), perfume (hương liệu), chì, cồn, mineral oil/paraffin (dầu khoáng)… Những thành phần này có thể gây bít lỗ chân lông, kích ứng và làm phát sinh các triệu chứng dị ứng da.
Nguyên nhân chính gây viêm da tiếp xúc dị ứng mỹ phẩm bao gồm:
- Sử dụng các loại mỹ phẩm trôi nổi, không rõ nguồn gốc xuất xứ.
- Sử dụng mỹ phẩm không phù hợp với da.
- Sử dụng mỹ phẩm không đúng cách.
- Các loại mỹ phẩm dễ gây kích ứng da bao gồm: Nước hoa, thuốc mọc tóc, kem làm trắng da, kem ngăn nếp nhăn, kem chống nắng, kem hạn chế mọc lông, kem dưỡng tóc, thuốc nhuộm tóc, đồ trang điểm, kem lót, son môi và kem trị mụn trứng cá. Ngoài ra còn có dung dịch vệ sinh, sữa tắm, thuốc khử mùi và giảm mồ hôi…
Biểu hiện từ dị ứng mỹ phẩm là đau rát vùng da vừa dùng mỹ phẩm, ngứa theo từng đợt, mẩn ngứa thành nốt ban đỏ, da mặt sưng tấy, có khi thấy tức ngực, khó thở, nổi mề đay như vết muỗi cắn… Tình trạng dị ứng thể hiện ở nhiều mức độ từ nhẹ đến nặng. Người bệnh cần biết mức độ bệnh để có cách xử lý kịp thời, tránh làm tình trạng dị ứng nặng thêm
Ai dễ bị viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm?
Phản ứng dị ứng mỹ phẩm, viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm rất phổ biến. Dữ liệu tổng hợp từ một số nghiên cứu ở Châu Âu và Hoa Kỳ cho thấy trung bình mỗi người trưởng thành sử dụng 6 – 12 sản phẩm mỹ phẩm mỗi ngày. Tỷ lệ dị ứng mỹ phẩm khoảng 10% ở những bệnh nhân được thử nghiệm dị ứng da. Việc không báo cáo đầy đủ các phản ứng với mỹ phẩm rất có thể xảy ra vì nhiều phản ứng nhẹ và tự khỏi, và thường tự điều trị được. Trong một nghiên cứu ở Vương quốc Anh, 57% phụ nữ và 31% nam giới tự báo cáo đã từng bị phản ứng bất lợi với sản phẩm mỹ phẩm; 23% phụ nữ và 14% nam giới tự báo cáo điều này đã xảy ra trong năm trước đó.
Một số người có thể phát triển nhiều hơn một loại phản ứng da tiếp xúc. Ví dụ, một người bị cơ địa dị ứng có thể dễ bị viêm da tiếp xúc kích ứng, điều này làm tăng khả năng bị viêm da tiếp xúc dị ứng, vì chức năng hàng rào bảo vệ da của họ bị suy yếu và nhạy cảm với chất gây dị ứng trong mỹ phẩm.
Có thể phát triển dị ứng mỹ phẩm ngay cả sau nhiều năm sử dụng mỹ phẩm mà không gặp vấn đề gì trước đó. Hầu hết các phản ứng tiếp xúc với mỹ phẩm đều nhẹ và sẽ cải thiện sau khi xác định và tránh được nguồn gây dị ứng. Viêm da tiếp xúc kích ứng phổ biến hơn viêm da tiếp xúc dị ứng. Các triệu chứng kéo dài hoặc các triệu chứng sốc phản vệ (như phù mạch và sưng đường thở) cần được bác sĩ kiểm tra và điều trị ngay lập tức.
Nguyên nhân gây ra viêm da tiếp xúc với mỹ phẩm
Bất kỳ thành phần nào của mỹ phẩm đều có khả năng gây ra phản ứng tiếp xúc, cụ thể viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm. Các thành phần thường gây ra phản ứng với mỹ phẩm nhất là hương liệu, chất bảo quản và paraphenylenediamine (PPD) (có trong nhiều loại thuốc nhuộm tóc).
Hương liệu
Có hơn 5000 loại hương liệu khác nhau được sử dụng trong mỹ phẩm và các sản phẩm chăm sóc da. Đây là nguồn gây viêm da tiếp xúc phổ biến nhất từ mỹ phẩm. 70-80% trường hợp dị ứng hương liệu có thể được phát hiện bằng phương pháp thử nghiệm dán da với hỗn hợp hương liệu và nhựa thơm.
Chất bảo quản
Chất bảo quản là chất gây dị ứng phổ biến thứ hai, gây viêm da tiếp xúc dị ứng với mỹ phẩm.Mỹ phẩm có chứa nước thường chứa chất kháng khuẩn. Chất bảo quản được thêm vào để ngăn ngừa sự phát triển của vi khuẩn hoặc nấm.
Một số chất bảo quản thường gặp nhất trong mỹ phẩm bao gồm paraben, formaldehyde, imidazolidinyl urea, quaternium-15, isothiazolinone và methylisothiazolinone. Ngoài ra còn có Paraphenylenediamine (PPD) trong thuốc nhuộm tóc. PPD là thành phần mỹ phẩm phổ biến thứ ba sau hương liệu và chất bảo quản gây ra viêm da tiếp xúc dị ứng.
Các thành phần khác
gồm cồn len (ví dụ: lanolin); dieethanolamide từ dừa; glyceryl monothioglycolate; methyldibromoglutaronitrile; nhựa thông (colophony); keo ong; thiomersal
Các chất gây dị ứng trong kem chống nắng
Các chất gây dị ứng trong mỹ phẩm làm móng như cobalt và glucosies (octyl và decyl) – chất tạo bọt
Đặc điểm lâm sàng của phản ứng tiếp xúc với mỹ phẩm
Mỹ phẩm có thể gây ra một loạt các phản ứng bất lợi bao gồm viêm da tiếp xúc dị ứng hay gọi là dị ứng mỹ phẩm.
- Mề đay tiếp xúc: Nó thường biểu hiện bằng cảm giác nóng rát, ngứa hoặc tê tại chỗ.
- Viêm da tiếp xúc kích ứng: Viêm da tiếp xúc kích ứng chiếm 80% tổng số trường hợp viêm da tiếp xúc.
- Viêm da tiếp xúc dị ứng: Viêm da tiếp xúc dị ứng xảy ra khi hệ thống miễn dịch bị mẫn cảm với chất gây dị ứng.
- Viêm da tiếp xúc do ánh sáng là do sự tương tác giữa ánh sáng mặt trời với một thành phần trong mỹ phẩm.
- Sốc phản vệ: Sốc phản vệ có thể gây ra các thay đổi trên da, khó thở, tắc nghẽn đường thở, buồn nôn và nôn mửa, tiêu chảy, run rẩy và ngất xỉu.
Chẩn đoán, điều trị viêm da tiếp xúc dị ứng do mỹ phẩm
Dị ứng mỹ phẩm được chẩn đoán thông qua xét nghiệm áp da và thông qua xét nghiệm với nhiều chất gây dị ứng khác nhau. Một số chất gây dị ứng có thể tìm thấy trong mỹ phẩm có mặt trong bộ xét nghiệm dị ứng da cơ bản, và một bộ xét nghiệm dị ứng mỹ phẩm chuyên biệt cũng đã được phát triển. Xem các chất gây dị ứng tiếp xúc riêng lẻ để biết các khuyến nghị về xét nghiệm dị ứng da.
Xét nghiệm bôi trực tiếp lặp lại cũng có thể được khuyến nghị, và các xét nghiệm bôi trực tiếp lặp lại có thể hữu ích khi xét nghiệm dị ứng da tiếp tục cho kết quả âm tính. Mỹ phẩm được bôi hai lần một ngày trong 10 ngày lên cùng một vị trí (thường là ở mặt trong cẳng tay) và ghi nhận bất kỳ phản ứng nào. Cũng cần chẩn đoán phân biệt đối với phản ứng tiếp xúc với mỹ phẩm với viêm da tiết bã, viêm da cơ địa, bệnh trứng cá đỏ.
Làm gì khi bị dị ứng mỹ phẩm?
Làn da bị tổn thương cần phải chăm sóc đúng cách. Do triệu chứng xuất hiện đột ngột khiến người bị dị ứng không tránh khỏi lo lắng. Vì vậy, trước hết cần bình tĩnh và thực hiện một số biện pháp như gợi ý sau:
Rửa sạch lớp mỹ phẩm
Nên rửa thật sạch vùng da đã được dùng mỹ phẩm khi nhận thấy những dấu hiệu kích ứng với nước ấm hoặc nước muối sinh lý 0,9%. Không nên dùng nước tẩy trang, sữa rửa mặt, xà phòng,… để làm sạch, tránh làm xuất hiện thêm phản ứng mẫn cảm.
Ngưng dùng mỹ phẩm
Ngay khi xuất hiện những dấu hiệu đầu tiên, cần làm sạch da và ngừng sử dụng ngay lập tức. Đừng tiếc loại sản phẩm không phù hợp với cơ địa của bạn, tránh gặp phải những tổn thương và di chứng không mong muốn.
Về chăm sóc
Bởi làn da khi bị dị ứng đang trong tình trạng rất nhạy cảm, vì vậy khi chăm sóc da bạn không nên tự mua thuốc uống hay bôi để tránh làm cho vùng tổn thương thêm nghiêm trọng. Bạn nên cho da “nghỉ ngơi”, tránh xa các loại mỹ phẩm hay thuốc bôi và thực hiện một số biện pháp chăm sóc như sau:
- Chườm lạnh giúp làm dịu cảm giác ngứa ngáy, châm chích, nên dùng khăn sạch nhúng qua nước lạnh đắp lên vùng da tổn thương. Không nên gãi tránh cho da bị trầy xước.
- Uống nhiều nước để thúc đẩy quá trình chuyển hóa, giúp cơ thể nhanh chóng loại bỏ yếu tố gây kích ứng và làn da được hỗ trợ phục hồi tốt hơn.
- Hạn chế tiếp xúc với tia cực tím (hay tia UV) từ ánh nắng mặt trời có thể khiến vùng da tổn thương thêm nghiêm trọng. Vì vậy bạn nên tránh ra ngoài vào lúc nắng gắt, sử dụng kem chống nắng dịu nhẹ với độ SPF/PA thích hợp, che chắn cẩn thận với mũ, khẩu trang, áo khoác,… Cần tránh tiếp xúc với nguồn gây dị ứng ban đầu và các sản phẩm có chứa chất gây dị ứng (nếu biết).
Phòng ngừa phản ứng mỹ phẩm bao gồm viêm da tiếp xúc dị ứng
Các biện pháp tình thế hạn chế phản ứng mỹ phẩm như dùng kem dưỡng ẩm dịu nhẹ để làm dịu và giảm khô da. Dùng thuốc steroid bôi ngoài da để kiểm soát ngứa, sưng và đỏ.
Thử mỹ phẩm mới bằng cách thoa một lượng nhỏ sản phẩm lên cổ tay hoặc khuỷu tay và quan sát xem có phản ứng nào xảy ra trong vòng 24-48 giờ hay không. Nên mua các sản phẩm được dán nhãn là không gây dị ứng, không mùi và không gây tắc nghẽn lỗ chân lông. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng phản ứng vẫn có thể xảy ra với các sản phẩm này.
Để ngăn ngừa và tránh tái diễn tình trạng dị ứng mỹ phẩm, bạn cần ghi nhớ và thực hiện theo những gợi ý như sau:
Chọn lọc kỹ lưỡng
Nên xem qua một số bài viết mô tả trải nghiệm sử dụng từ mạng xã hội hay những website uy tín và xem xét kỹ trước khi lựa chọn.
Dùng sản phẩm đúng với da mình
ví dụ da dầu, khô, hay hỗn hợp (gồm hỗn hợp thiên dầu và hỗn hợp thiên khô) nên chọn sản phẩm có tác dụng phù hợp với các kiểu da này.
Loại bỏ những sản phẩm dễ gây kích ứng
như chất tạo mùi, tạo bọt, alcohol,… bằng cách đọc kỹ thông tin về sản phẩm và cân nhắc trước khi quyết định sử dụng.
Dùng thử
Như đề cập ở trên dùng thử một ít sản phẩm lên vùng da cánh tay trước khi dùng cho mặt, giữ nguyên trong khoảng 24 – 48 giờ để theo dõi. Nếu những dấu hiệu kích ứng xuất hiện, hãy loại sản phẩm đó ra .
Thăm khám sức khỏe định kỳ 6 tháng/lần
sẽ giúp phát hiện và can thiệp kịp thời với những dấu hiệu bất thường với sức khỏe, trong đó có cả tình trạng của da.
Link tham khảo:
