Viêm da mủ dạng sùi xuất hiện ở vùng nhiều mồ hôi và lông gây đỏ, đau, sưng, và có mủ trắng, vàng; do vệ sinh kém, sức đề kháng yếu hoặc các bệnh lý nền. Bệnh cần được điều trị sớm bằng kháng sinh và chăm sóc vệ sinh đúng cách để tránh biến chứng.
Viêm da mủ dạng sùi do rối loạn hệ miễn dịch
Viêm da mủ dạng sùi (pemphigus vegetans – PV) là nhóm các rối loạn trong đó hệ thống miễn dịch tấn công da, dẫn đến nổi mụn nước. Loại phổ biến nhất là pemphigus vulgaris, gây ra các vết loét trên da và niêm mạc. Trong các bệnh pemphigus (bệnh tự miễn hiếm gặp), pemphigus vegetans là hiếm nhất. Nó khác với pemphigus vulgaris ở chỗ nó hình thành các khối u ở những vùng ẩm ướt trên cơ thể và bên trong miệng.
Bệnh pemphigus khó chẩn đoán và gây nhầm lẫn về mặt lâm sàng do biểu hiện khác nhau và sự hiện diện của các sùi dạng mụn cóc. Có hai dạng pemphigus vegetans được công nhận về mặt lâm sàng: Hallopeau và Neumann. Loại Hallopeau có diễn biến âm thầm và đặc trưng bởi các mụn mủ lành lại thành các mảng sùi. Loại Neumann nghiêm trọng hơn và khó điều trị hơn, với các mảng sùi phát triển trong đợt bùng phát các tổn thương dạng mụn nước. Niêm mạc miệng thường bị ảnh hưởng.
Mặc dù mọi người thường coi viêm da mủ dạng sùi PV là một biến thể của pemphigus vulgaris, nhưng nó chỉ chiếm 1 – 2% tổng số ca mắc pemphigus. Nó có thể khó chẩn đoán vì các triệu chứng có thể khác nhau và các khối u có thể gây nhầm lẫn. Mặt khác, thể Neumann nghiêm trọng hơn và khó điều trị hơn. Nó thường có các khối u xuất hiện trong đợt bùng phát mụn nước, thường liên quan đến miệng.
Nguyên nhân gây bệnh viêm da mủ dạng sùi?
Viêm da mủ dạng sùi xuất hiện khi hệ thống miễn dịch của cơ thể sản sinh nhầm các chất gọi là kháng thể tự miễn. Các kháng thể tự miễn này tấn công một số protein nhất định trong các tế bào da, gọi là DSG3 và DSG1. Các protein đóng vai trò thiết yếu trong việc giúp các tế bào da liên kết với nhau và duy trì độ bền. Khi các protein này bị tấn công, nó ảnh hưởng đến cách các tế bào da liên kết với nhau, dẫn đến các triệu chứng của bệnh viêm da mủ dạng sùi.
Phương pháp điều trị chính cho bệnh viêm da mủ dạng sùi bao gồm corticosteroid toàn thân (thuốc giảm viêm) và thuốc ức chế miễn dịch (thuốc làm giảm phản ứng miễn dịch của cơ thể).
Điều thú vị cần lưu ý là bệnh viêm da mủ dạng sùi mắc phải phụ thuộc vào loại protein đang bị các kháng thể tự sinh nhắm mục tiêu. Nếu DSG3 bị nhắm mục tiêu, bệnh có nhiều khả năng ảnh hưởng đến các bề mặt niêm mạc như miệng. Khi cả DSG3 và DSG1 đều bị nhắm mục tiêu, bệnh có thể ảnh hưởng đến cả bề mặt niêm mạc và da.
Ngoài ra, một số bệnh nhân mắc viêm da mủ dạng sùi cũng sản sinh ra các kháng thể tự sinh khác nhắm vào các protein gọi là desmocollin. Những protein này cũng có trong các thể liên kết và giúp các tế bào da liên kết với nhau.
Ai là người dễ mắc bệnh viêm da mủ dạng sùi?
Những người có hệ miễn dịch yếu (trẻ nhỏ, người cao tuổi, người bệnh mãn tính), da có tổn thương hở (trầy xước, vết thương), vệ sinh kém, hay ra mồ hôi nhiều, căng thẳng, phụ nữ mang thai, và người mắc các bệnh nền như tiểu đường, HIV/AIDS, bệnh viêm ruột, viêm khớp, rối loạn máu, hoặc dùng corticoid kéo dài dễ bị viêm da mủ (Pyodermatitis), đặc biệt là dạng sùi và hoại thư, do vi khuẩn dễ xâm nhập và phát triển.
Cụ thể là trẻ em có sức đề kháng yếu, da nhạy cảm, dễ bị nhiễm trùng qua vệ sinh kém, môi trường ẩm ướt. Người lớn tuổi, nhưng phổ biến nhất ở người 40 – 60 tuổi. Người có hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác, người có hệ miễn dịch yếu như HIV/AIDS, ung thư, dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc đang hóa trị. Người mắc bệnh mạn tính như tiểu đường (dễ bị chốc loét), bệnh gan, viêm khớp dạng thấp. Người có tổn thương da, như vết thương hở, trầy xước, côn trùng cắn, nặn mụn không đúng cách; người thường xuyên tiếp xúc dùng chung đồ cá nhân (khăn, dao cạo), hoặc làm việc trong môi trường bệnh viện (MRSA) với người mắc bệnh.
Ngoài ra còn có nhóm người thường xuyên bị căng thẳng, thức khuya, vệ sinh da kém, mặc đồ ẩm ướt, chật chội. Phụ nữ có thai, rối loạn nội tiết tố dễ làm da nhạy cảm… Tóm lại, viêm da mủ dạng sùi dễ gặp ở những người có sức đề kháng kém hoặc có các bệnh lý nền, với trẻ em và người cao tuổi là nhóm dễ bị nhất, còn dạng sùi thường liên quan đến các bệnh tự miễn ở người lớn.
Biến chứng từ viêm da mủ dạng sùi bao gồm
- Nhiễm trùng thứ phát tại các vết thương: Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), herpes và nấm là những tác nhân gây nhiễm trùng phổ biến nhất.
- Việc sử dụng lâu dài các liệu pháp ức chế miễn dịch có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng toàn thân.
- Suy dinh dưỡng do tổn thương niêm mạc miệng gây ra đau đớn, giảm lượng thức ăn đưa vào miệng và sụt cân.
- Phết tế bào cổ tử cung có thể biểu hiện loạn sản do sự xuất hiện của các tế bào ly giải gai từ niêm mạc cổ tử cung và âm đạo.
Chẩn đoán bệnh viêm da mủ dạng sùi
Có nhiều phương pháp để đánh giá và xác định rõ ràng khả năng tự miễn.
Phân tích huyết thanh bằng phương pháp
-
Western blot hoặc ELISA:
Kinh nghiệm máu có thể xác định bệnh nhân có kháng thể tự miễn DSG3 trong huyết thanh với độ đặc hiệu và độ nhạy từ 98 đến 100%, do đó gần như tất cả bệnh bệnh pemphigus sẽ phản ứng DSG3 có thể phát hiện được, còn những người không bị ảnh hưởng thì không.
-
Miễn dịch huỳnh quang trực tiếp (DIF):
Tương tự như bệnh pemphigus Vulgaris, các phát quang quang trực tiếp trong bệnh pemphigus thực vật cho thấy sự suy yếu IgG và C3 giữa các tế bào trong không gian nội biểu bì và trên bề mặt tế bào sừng. IgG4 và IgG1 là các loại IgG được ưu tiên. Sự lắng đọng này tạo ra một mô hình “lưới cá” hoặc “lưới mắt báo” đặc biệt. Để đánh giá mức độ ưu tiên của DIF, cần lấy mẫu sinh thiết bị ép hoặc mẫu cày sâu từ vùng da xung quanh thương mại có vẻ bình thường, sau đó chọn dung dịch Michel (hoặc chất cố định phù hợp cho DIF).
-
Globulin miễn dịch trong huyết thanh:
IgG và IgA không có mức độ thường tương thích với mức độ hoạt động của bệnh và có thể được sử dụng để theo dõi phản ứng điều trị.
Phương pháp giải phóng huỳnh quang gián tiếp (IIF)
là một phương pháp bán định lượng để xác định đặc tính của cơ thể tự sinh.
-
Kính màn hình vi điện tử:
Tế bào sừng cho thấy sự giảm số lượng sợi tơ sợi. Chỉ hiếm khi phát hiện ra desmosome. Mộng đáy thường bị tổn thương do bệnh viêm nhiễm.
Các phương pháp đánh giá bổ sung:
- Dấu hiệu Nikolsky: Ấn nhẹ vào vết thương tạo vết phồng lan rộng. Thường cho kết quả dương tính; tuy nhiên, thử nghiệm này không đặc biệt và được phát hiện trong một số bệnh gây khó chịu.
- Kinh nghiệm Tzanck: Tế bào học da rất hữu ích để loại trừ bệnh pemphigus; tuy nhiên, dự đoán sẽ được thực hiện bằng lâm sàng, mô bệnh học và khả năng xác định rõ ràng. Độ nhạy và độ đặc hiệu được báo cáo của thử nghiệm Tzanck là 85,0% và 83,33% đối với bệnh pemphigus.
- Kinh nghiệm công thức máu toàn phần đính kèm phân tích bạch cầu: Có thể cho thấy tăng bạch cầu ái eosin ngoại biên.
Các phương pháp điều trị bệnh viêm da mủ dạng sùi
Bác sĩ có thể đề nghị phẫu thuật để loại bỏ các tổn thương do viêm da mủ dạng sùi nếu chúng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống của bạn. Đối với các tổn thương ở miệng, nước súc miệng đặc biệt có chứa thuốc dexamethasone hoặc thuốc mỡ clobetasol có thể được kê đơn để giảm viêm và giảm đau.
Bạn cũng có thể được kê kem chứa steroid hoặc tacrolimus cho các tổn thương trên mặt hoặc nếu bạn không thể dung nạp điều trị steroid lâu dài. Ngoài ra còn có một phương pháp điều trị tại chỗ chứa minocycline và nicotinamide, đã thành công trong một số trường hợp và không sử dụng steroid.
Sau khi tìm được phương pháp điều trị viêm da mủ dạng sùi hiệu quả, khuyến nghị thường là tiếp tục điều trị trong một năm, sau đó giảm dần liều lượng trong năm tiếp theo. Điều này sẽ được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu cá nhân của bạn và bất kỳ vấn đề sức khỏe nào khác mà bạn mắc phải. Các phương pháp điều trị ít phổ biến hơn bao gồm lọc máu để loại bỏ các chất độc hại (plasmapheresis), loại bỏ kháng thể khỏi máu (immunoadsorption) hoặc một loại cấy ghép tế bào gốc.
Phòng bệnh viêm da mủ dạng sùi
Để phòng bệnh viêm da mủ dạng sùi, bạn cần giữ vệ sinh da sạch sẽ, thoáng mát hàng ngày, tắm rửa thường xuyên, mặc quần áo rộng rãi, thấm hút mồ hôi; tăng cường đề kháng bằng chế độ ăn giàu vitamin, đạm; tránh cào gãi, nặn mủ; không tự ý dùng thuốc; và đến gặp bác sĩ chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán, điều trị kịp thời, tránh biến chứng. Cụ thể:
- Nên vệ sinh cá nhân thường xuyên, tắm hàng ngày, đặc biệt sau khi đổ mồ hôi hoặc tiếp xúc bụi bẩn, dùng sản phẩm dịu nhẹ.
- Giữ cơ thể khô thoáng, tránh để mồ hôi đọng lại lâu; mặc quần áo rộng rãi, chất liệu thấm hút tốt (cotton).
- Vệ sinh môi trường: Giữ nhà cửa sạch sẽ, thoáng mát.
- Chế độ ăn & sinh hoạt, dinh dưỡng cân đối: Ăn nhiều rau xanh, trái cây, thực phẩm giàu protein, vitamin A, C, E để tăng cường miễn dịch. Uống đủ nước để giữ da khỏe mạnh. Tránh đồ nóng, đường, hạn chế đồ ăn cay nóng, đồ ngọt, hải sản.
- Duy trì cuộc sống vận động, lành mạnh, tập thể dục nhẹ nhàng, giảm căng thẳng.
- Những điều tuyệt đối không nên gồm tự ý dùng thuốc, tránh đắp lá, dán cao, uống kháng sinh không theo chỉ định bác sĩ. Không cào gãi, nặn mủ làm tổn thương nặng hơn, lan rộng nhiễm trùng và bội nhiễm.
- Khi có dấu hiệu bệnh mắc bệnh nên đi khám bác sĩ, nhất là khi thấy sưng, đỏ, có mủ, đến bệnh viện chuyên khoa Da liễu để chẩn đoán và điều trị đúng cách, ngăn biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng huyết, viêm cầu thận.
Những câu hỏi liên quan đến bệnh viêm da mủ dạng sùi
Mức độ phổ biến của bệnh viêm da mủ dạng sùi PV?
PV là dạng hiếm gặp nhất của bệnh pemphigus, chiếm 1-2% tổng số ca mắc bệnh pemphigus. Nó khác với PV ở chỗ hình thành các khối u ở những vùng ẩm ướt trên cơ thể và bên trong miệng. PV có mức độ mắc bệnh từ 1 đến 2% tổng số ca mắc bệnh pemphigus.
Các dấu hiệu và triệu chứng chính của bệnh viêm da mủ dạng sùi PV là gì?:
- – Loét miệng, thường là triệu chứng ban đầu khiến bệnh nhân tìm đến sự chăm sóc y tế.
- – Mụn nước trên da xuất hiện vài tuần đến vài tháng sau khi loét miệng. Những mụn nước này thường xuất hiện trên thân, cánh tay, chân và các nếp gấp da.
- – Các biến thể khác nhau của bệnh, bao gồm thể Hallopeau, bắt đầu bằng các tổn thương da dạng mụn mủ và tiến triển chậm, và thể Neumann, đặc trưng bởi các mụn nước lớn, ăn mòn trên da và có xu hướng nghiêm trọng hơn.
- – Mụn nước trên da vỡ ra theo thời gian và phát triển thành các vết loét gây đau đớn.
- – Các khối u cứng, đóng vảy trên da thường hình thành từ các vết loét.
- – Các tổn thương da thường xuất hiện ở các nếp gấp da như háng, nách, đùi và các vùng da mềm.
- – Các vùng ít bị ảnh hưởng hơn như da đầu, lòng bàn chân và những nơi đã từng ghép da.
- – Các trường hợp hiếm gặp ảnh hưởng đến mũi, âm đạo và mắt.
- – Các khối u cứng trong miệng thường xuất hiện trên lưỡi theo hình dạng giống não.
Rủi ro mắc bệnh viêm da mủ dạng sùi?:
Bệnh PVxảy ra khi hệ thống miễn dịch sản sinh nhầm kháng thể tự miễn tấn công một số protein nhất định trong tế bào da.
Những xét nghiệm nào cần thiết cho bệnh viêm da mủ dạng sùi?:
- Xét nghiệm máu: – Phân tích Immunoblot hoặc ELISA để phát hiện kháng thể desmoglein 3. – Quan sát nồng độ IgG và IgA trong máu.
- Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang trực tiếp (DIF): – Kiểm tra mẫu da dưới kính hiển vi để kiểm tra kháng thể IgG và C3.
- Xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IIF): – Giúp xác định kháng thể theo cách bán định lượng.
- Kiểm tra mẫu da dưới kính hiển vi điện tử: – Có thể cho thấy số lượng cấu trúc sợi trong tế bào da giảm và ít desmosome.
- Xét nghiệm dấu hiệu Nikolsky: – Ấn vào vết phồng rộp để xem nó có lan rộng hay không.
- Xét nghiệm Tzanck: – Kiểm tra tế bào da để giúp loại trừ bệnh pemphigus.
- Xét nghiệm công thức máu: – Kiểm tra số lượng bạch cầu ái toan cao, một loại bạch cầu có thể cho thấy tình trạng viêm hoặc phản ứng dị ứng. Các xét nghiệm này, cùng với khám sức khỏe và nghiên cứu mô da, được sử dụng để xác nhận chẩn đoán bệnh PV.
Bệnh viêm da mủ dạng sùi ảnh hưởng bao lâu tới cơ thể?:
Tiên lượng của bệnh viêm da mủ dạng sùi có thể nghiêm trọng nếu không được điều trị, vì nó có thể dẫn đến tử vong trong vòng 5 năm do phồng rộp nghiêm trọng, nhiễm trùng và suy dinh dưỡng. Tỷ lệ tử vong hàng năm do Pemphigus và viêm da mủ dạng sùi dao động từ 5% đến 15%. Do đó, việc quản lý hiệu quả các bệnh này bằng các phương pháp điều trị kịp thời và phù hợp là rất quan trọng.
