Ghẻ nước ở chân là một bệnh da liễu do ký sinh trùng gây ra, đặc trưng bởi cảm giác ngứa dữ dội về đêm và sự xuất hiện của các mụn nước nhỏ li ti. Bệnh ghẻ có tốc độ lây lan rất nhanh trong cộng đồng và gia đình, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Bài viết này sẽ cung cấp kiến thức toàn diện giúp bạn nhận biết, điều trị và phòng ngừa căn bệnh “khó chịu” này.
Những điểm chính
- Ghẻ nước là gì: Định nghĩa bệnh lý do ký sinh trùng cái ghẻ (Sarcoptes scabiei) gây ra.
- Triệu chứng điển hình: Nhận biết cơn ngứa về đêm, mụn nước ở kẽ ngón chân và các đường hầm đặc trưng.
- Nguyên nhân lây nhiễm: Con đường lây truyền trực tiếp (tiếp xúc da kề da) và gián tiếp (dùng chung đồ dùng).
- Biến chứng ghẻ nước ở chân: Nguy cơ nhiễm trùng da, chàm hóa và viêm cầu thận cấp nếu không điều trị kịp thời.
- Phương pháp điều trị: Các loại thuốc bôi đặc trị, thuốc uống và nguyên tắc vệ sinh, khử trùng.
- Biện pháp phòng ngừa: Thói quen vệ sinh cá nhân và cách ly nguồn bệnh hiệu quả.
- Giải đáp thắc mắc: Trả lời các câu hỏi về khả năng tự khỏi và chế độ ăn uống, sinh hoạt khi bị ghẻ.
Ghẻ nước ở chân là bệnh gì?
Ghẻ nước (hay còn gọi là bệnh ghẻ) là tình trạng nhiễm ký sinh trùng ngoài da do con cái ghẻ có tên khoa học là Sarcoptes scabiei hominis gây ra. Loài ký sinh trùng này có kích thước siêu nhỏ (chỉ khoảng 0.3 – 0.5mm), không thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Khi xâm nhập vào da, cái ghẻ sẽ đào những đường hầm ngoằn ngoèo ở lớp thượng bì để đẻ trứng và thải chất thải. Chính phản ứng dị ứng của cơ thể đối với protein trong cơ thể cái ghẻ, trứng và chất thải của chúng gây ra tình trạng ngứa ngáy dữ dội và nổi mụn nước đặc trưng. Ở chân, bệnh thường khu trú tại các vị trí da mỏng như kẽ ngón chân, lòng bàn chân, mắt cá và mu bàn chân.
Dấu hiệu nhận biết ghẻ nước ở chân
Triệu chứng của bệnh ghẻ thường xuất hiện sau khoảng 2-6 tuần kể từ khi nhiễm ký sinh trùng (thời gian ủ bệnh). Nếu tái nhiễm, triệu chứng có thể xuất hiện ngay sau 1-4 ngày. Các dấu hiệu điển hình bao gồm:
1. Ngứa dữ dội về đêm
Đây là dấu hiệu điển hình nhất. Cơn ngứa thường bắt đầu nhẹ vào ban ngày nhưng trở nên dữ dội, không thể chịu đựng được vào ban đêm. Nguyên nhân là do ghẻ cái hoạt động đào hang và đẻ trứng mạnh nhất vào lúc này, kích thích các đầu dây thần kinh cảm giác.
2. Xuất hiện mụn nước
Trên da chân, đặc biệt là các kẽ ngón chân, mu bàn chân và lòng bàn chân xuất hiện các mụn nước nhỏ li ti, chứa dịch lỏng trong suốt. Các mụn này thường mọc rải rác, không mọc thành chùm như tổ đỉa. Nếu bị bội nhiễm do gãi, mụn có thể hóa mủ.
3. Luống ghẻ
Nếu quan sát kỹ, bạn có thể thấy những đường ngoằn ngoèo, mảnh như sợi chỉ, màu trắng xám hoặc hơi đen trên bề mặt da, dài khoảng vài mm đến 1cm. Đây chính là đường hầm mà ghẻ cái đào để di chuyển và đẻ trứng. Đầu đường hầm thường có một mụn nước nhỏ – nơi ghẻ cái trú ngụ.
4. Vết xước và sẹo thâm
Do ngứa nhiều, người bệnh thường gãi liên tục tạo thành các vết xước, trầy da, đóng vảy tiết. Lâu ngày, vùng da chân có thể bị thâm sạm, dày sừng (ghẻ nhiễm khuẩn) hoặc chàm hóa. Ngoài chân, ghẻ có thể lan sang kẽ ngón tay, cổ tay, nách, quanh rốn, bộ phận sinh dục và mông.
Nguyên nhân gây bệnh và con đường lây lan
Bệnh ghẻ nước không tự sinh ra do “ở bẩn” mà phải có nguồn lây từ ký sinh trùng cái ghẻ. Bệnh lây lan cực kỳ nhanh qua hai con đường chính:
1. Lây truyền trực tiếp
- Tiếp xúc da – da: Cái ghẻ có thể bò từ da người bệnh sang da người lành khi có sự tiếp xúc trực tiếp như: nắm tay, ôm ấp, ngủ chung giường, quan hệ tình dục.
- Chăm sóc người bệnh: Cha mẹ chăm sóc con cái bị ghẻ, hoặc nhân viên y tế tiếp xúc với bệnh nhân.
2. Lây truyền gián tiếp
Cái ghẻ có thể sống sót rời khỏi cơ thể vật chủ trong khoảng 2-3 ngày (thậm chí lâu hơn ở môi trường độ ẩm cao). Do đó, bạn hoàn toàn có thể bị lây nếu:
- Dùng chung quần áo, khăn tắm, chăn màn, gối đệm với người bệnh.
- Đi giày, tất (vớ) của người bị ghẻ chân.
- Sống trong môi trường tập thể chật chội, vệ sinh kém như ký túc xá, doanh trại, nhà trẻ, trại dưỡng lão. Vùng bị ngập lụt, điều kiện vệ sinh môi trường kém cũng làm tăng nguy cơ bùng phát dịch ghẻ.
Biến chứng của ghẻ nước ở chân nếu không điều trị
Mặc dù không nguy hiểm tính mạng, nhưng nếu để ghẻ nước ở chân kéo dài (ghẻ mạn tính), người bệnh có thể gặp các biến chứng:
- Ghẻ nhiễm khuẩn (bội nhiễm): Việc gãi nhiều gây trầy xước da, tạo điều kiện cho vi khuẩn tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus) hoặc liên cầu khuẩn (Streptococcus pyogenes) xâm nhập gây chốc lở, viêm mô tế bào, nhọt.
- Viêm cầu thận cấp: Đây là biến chứng nguy hiểm nhất sau nhiễm trùng da do liên cầu khuẩn, đặc biệt ở trẻ em.
- Chàm hóa (Eczema hóa): Các nốt ghẻ tái đi tái lại, cộng với việc gãi và bôi thuốc không đúng cách khiến da dày sừng, bong tróc, nứt nẻ giống bệnh chàm, rất khó điều trị.
- Ghẻ vảy (ghẻ Na Uy): Một dạng ghẻ rất nặng, thường gặp ở người suy giảm miễn dịch, với số lượng cái ghẻ lên tới hàng triệu con, tạo thành các lớp vảy dày khắp cơ thể và có khả năng lây lan cực mạnh.
Cách điều trị ghẻ nước ở chân hiệu quả
Nguyên tắc điều trị ghẻ nước ở chân quan trọng nhất là: Phát hiện sớm – Điều trị dứt điểm – Điều trị cùng lúc cho cả người bệnh và những người tiếp xúc gần (gia đình, bạn cùng phòng).
1. Sử dụng thuốc bôi đặc trị
Các loại thuốc diệt ghẻ phổ biến hiện nay bao gồm:
- Permethrin 5% (dạng kem/xịt): Là thuốc lựa chọn trị ghẻ nước ở chân hàng đầu nhờ hiệu quả cao và an toàn (dùng được cho trẻ em trên 2 tháng tuổi và phụ nữ mang thai). Thuốc được bôi toàn thân (từ cổ xuống chân) một lần duy nhất vào buổi tối, để qua đêm (8-14 tiếng) rồi tắm sạch. Thuốc thường chỉ cần bôi 1 lần, bạn có thể nhắc lại sau 1 tuần nếu cần.
- Dung dịch DEP (Diethyl phtalate): Thuốc dạng lỏng, giá rẻ, giúp giảm ngứa và diệt cái ghẻ. Người bệnh tiến hành bôi trực tiếp lên nốt ghẻ 2-3 lần/ngày. Lưu ý không bôi thuốc vào vùng da trầy xước, vùng quanh mắt hoặc bộ phận sinh dục.
- Lưu huỳnh 6-33%: An toàn cho trẻ sơ sinh và phụ nữ mang thai nhưng có mùi hôi khó chịu và gây bẩn quần áo.
- Benzyl Benzoate 10-25%: Dạng nhũ dịch bôi, hiệu quả tốt nhưng dễ gây kích ứng da.
- Ivermectin (Thuốc uống): Dành cho các trường hợp ghẻ kháng trị với thuốc bôi, ghẻ vảy hoặc người không thể bôi thuốc. Lưu ý: Không dùng cho trẻ dưới 15kg và phụ nữ mang thai/cho con bú.
- Crotamiton 10% (Eurax): Có tác dụng diệt cái ghẻ yếu nhưng giảm ngứa tốt.
2. Thuốc uống
- Ivermectin: Được chỉ định cho các trường hợp ghẻ kháng trị với thuốc bôi, ghẻ vảy hoặc khi không thể bôi thuốc. Liều dùng duy nhất tính theo cân nặng, có thể uống liều thứ 2 sau 1-2 tuần. Lưu ý: Không dùng cho trẻ dưới 15kg và phụ nữ mang thai/cho con bú.
- Thuốc kháng Histamin: Giúp giảm ngứa, an thần để bệnh nhân ngủ ngon hơn (Loratadin, Cetirizin, Chlorpheniramine…).
- Kháng sinh: Dùng đường uống hoặc bôi nếu có bội nhiễm vi khuẩn.
3. Vệ sinh và khử trùng môi trường sống
Việc dùng thuốc sẽ vô nghĩa nếu bạn không tiêu diệt mầm bệnh trong môi trường sống:
- Giặt giũ: Toàn bộ quần áo, chăn, ga, gối, màn, khăn tắm của người bệnh và người sống cùng phải được giặt bằng nước nóng (trên 60 độ C) và sấy khô hoặc phơi dưới nắng to.
- Cách ly đồ dùng: Với những vật dụng không giặt được (giày dép, áo khoác dày, thú bông…), hãy bọc kín chúng trong túi nilon và buộc chặt ít nhất 72 giờ (3 ngày). Cái ghẻ sẽ chết vì đói sau thời gian này.
- Vệ sinh nhà cửa: Hút bụi kỹ lưỡng sàn nhà, thảm, ghế sofa.
Phòng ngừa ghẻ nước ở chân tái phát
Để phòng ngừa ghẻ nước ở chân tái phát và lây lan hiệu quả, bạn cần thực hiện nghiêm túc các biện pháp sau:
- Giữ vệ sinh cơ thể sạch sẽ, tắm rửa hàng ngày. Tắm rửa hàng ngày bằng xà phòng, đặc biệt chú ý làm sạch các nếp gấp của da. Cắt ngắn móng tay, móng chân.
- Tránh tiếp xúc trực tiếp hoặc dùng chung đồ cá nhân với người lạ hoặc người có biểu hiện ngứa da.
- Giữ môi trường sống thông thoáng, khô ráo.
- Nếu trong gia đình/tập thể có người bị ghẻ, cần cách ly và điều trị đồng loạt cho tất cả mọi người để cắt đứt nguồn lây.
Giải đáp thắc mắc thường gặp
Ghẻ nước ở chân có tự khỏi không?
Không. Cái ghẻ sẽ tiếp tục sinh sôi, đào hang và đẻ trứng cho đến khi bị tiêu diệt bằng thuốc đặc trị. Nếu không chữa, bệnh có thể kéo dài nhiều năm (ghẻ nhiễm khuẩn) và lây cho cả cộng đồng.
Bị ghẻ nước ở chân kiêng ăn gì và nên ăn gì?
- Kiêng: Hạn chế các thực phẩm dễ gây dị ứng (hải sản, tôm, cua, nhộng tằm), đồ cay nóng, rượu bia vì chúng kích thích phản ứng ngứa dữ dội hơn.
- Nên ăn: Bổ sung thực phẩm giàu Vitamin C, kẽm (cam, ổi, rau xanh) để tăng sức đề kháng cho da mau lành.
Sau khi bôi thuốc ghẻ bao lâu thì hết ngứa?
Thuốc diệt ghẻ có thể tiêu diệt ký sinh trùng ngay sau lần bôi đầu tiên, nhưng triệu chứng ngứa có thể kéo dài thêm 2-4 tuần sau đó. Đây là phản ứng dị ứng của cơ thể với xác cái ghẻ còn lưu lại dưới da. Bạn không cần quá lo lắng, chỉ cần dùng thuốc giảm ngứa và dưỡng ẩm. Nếu sau 4 tuần vẫn ngứa và mọc mụn nước mới, có thể bạn đã bị tái nhiễm hoặc điều trị thất bại.
Bị ghẻ nước ở chân có được tắm không?
Có và rất cần thiết. Bạn cần tắm rửa sạch sẽ hàng ngày bằng xà phòng diệt khuẩn để loại bỏ bụi bẩn, mồ hôi, giúp da thông thoáng và giảm nguy cơ bội nhiễm. Tuy nhiên, không nên chà xát quá mạnh lên vùng da bị tổn thương.
Kết luận
Ghẻ nước ở chân là bệnh lý gây nhiều phiền toái nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi dứt điểm nếu tuân thủ đúng phác đồ điều trị và vệ sinh môi trường. Bạn hãy chủ động thăm khám bác sĩ da liễu ngay khi có dấu hiệu ngứa về đêm để bảo vệ sức khỏe cho bản thân và những người xung quanh.
Liên hệ ngay với các bác sĩ, chuyên gia để được tư vấn ngay hôm nay!
Xem thêm: https://en.wikipedia.org/wiki/Scabies
